Tokanga

Kapau ʻoku ʻikai ke ʻiloa koe ʻe ha taha ʻoku ʻi ai ha Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 7Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

Kapau ʻoku ʻikai ke ʻiloa koe ʻe ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia, tauhi ho fakamatala ke nounou pea muimui ʻi he tali ʻa e taha. Ko ha hingoa pe fakaʻilonga faʻa ʻiloa ʻe lava ke tokoni, ka ʻoua ʻe fekaunaʻi pe fehuʻi. Fehuʻi ki he tokotaha mo'ui ki he liliu ʻoku toe hoko pe ʻoku mamahi, pea kumi ki he tokoni fakavavevave ki he takeʻi fakavavevave.

  • Fakahā ho kakai mālie mo fakaʻaʻau, ʻo hangē ko e taimi kotoa ʻoku ke fetaulaki ai.
  • ʻOua ʻe fehuʻi ki he taha pe fekaunaʻi ʻi he kakai ʻoku ke ko e hā; tali ʻa e founga ʻoku ongoʻi ai ia.
  • Ko ha leʻo faʻa ʻiloa, ata, pe ngaue faʻa ʻiloa pe ʻoku fiemālie pē.
  • Fehuʻi ki he tokotaha mo'ui ki he liliu ʻoku toe hoko pe ʻoku mamahi, pea kumi ki he tokoni fakavavevave ki he takeʻi fakavavevave.
ʻI he peesi ni (5 ngaahi vahe)
  1. Ko e hā ʻe hoko kapau ʻikai ke ʻiloa au ʻe he taha?
  2. Ko e hā te u lea ʻaki ʻi he taimi ko iá?
  3. Ko e fakaʻilonga faʻa ʻiloa ʻe lava ke tokoni?
  4. ʻE fēfē hono faingofua ʻa e ngaahi asi?
  5. Ko e hā ʻa e taimi ke kole ai ʻa e tokoni mo’ui?

Kapau ʻoku ʻikai toe ʻiloa koe ʻe ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia, ʻe lava ke mamahi mo fakalongolongo ʻa e taimi ko iá. ʻE lava ke ke fehuʻi pe ʻoku totonu ke ke toe fakamatala ʻa e fetuʻutaki. ʻOku kehekehe ʻa e fakatupu kotoa. Kamata ʻaki ʻa e me’a ʻoku tokoni ke ongoʻi malu mo fiemālie ʻa e taha, ʻoua ʻe kamata ʻaki ha sivi ʻo e me’a ʻoku manatu ai ia.

Ko e tohi ʻa e Alzheimer’s Association ki he manatu mo e fakalongolongo ʻoku kau ai ʻa e ʻikai ʻiloa ʻa e fāmili ko e ngaahi liliu ʻe lava ke hoko. Ko e Dementia Australia mo e Alzheimer’s Society ʻoku nau fakamatala ʻe lava ke fakahoko ʻe he taha ʻa e kakai ʻoku ʻiloa kia kinautolu ko ha taha kehe. Ko e fakahinohino lahi eni; ʻikai ʻe lava ke ne fakamatala ʻa e ʻuhinga ʻo e liliu makehe.

Ko e hā ʻe hoko kapau ʻikai ke ʻiloa au ʻe he taha?

ʻE lava ke ʻuluaki ʻa e dementia ʻa e manatu mo e founga ʻoku fakamatala ai ʻe ha taha ʻa e me’a ʻoku ne sio ki ai. ʻE lava ke ne ʻai koe ko ha fanau pe ko ha tokotaha kehe, pe ke ʻikai malu ʻi he fetuʻutaki. ʻOku ʻikai ke ne fakahā fakalelei ʻa e me’a ʻoku ne ongoʻi kiate koe. Tokanga ki hono fiemālie mo ʻene tali ʻi he taimi ko iá.

ʻE lava foki ke fakaʻuluaki ʻa e ʻikai ʻiloa ʻe he ʻemá, ʻa e faingataʻa ʻi he sio pe fanongo, mahaki, ngaahi me’a ʻi he vaitaʻa, feituʻu ʻoku ʻikai ʻiloa, pe liliu ʻi he founga ʻo e ngaue. ʻOku ʻi ai ʻa e ngaahi me’a ʻe lava ke ʻi ai ha konga, ka ʻoku ʻikai ko e founga ke fakamaau ai ʻa e ʻuhinga. Kapau ʻoku foʻou ʻa e liliu pe ʻoku toe fakamamahi ʻa e taha, fakahā ki he tokotaha mo’ui ʻa e me’a naʻe hoko, pea fehuʻi pe totonu ke ʻeke ʻa e taha.

Kapau ʻoku ʻi he maama vaivai pe lahi ʻa e kakai ʻi he loki, feinga ke liliu ha me’a ʻe taha: tuku ʻo e maama, fakasiʻisiʻi ʻa e leʻo ʻi he tafaʻaki, pe ʻalu ki ha feituʻu ʻoku ʻiloa. Fehuʻi pe ʻoku fiemaʻu ʻe he taha ʻene sipesipa-mata pe ʻu fanongo kapau ʻoku ne ngaue ʻaki ia. ʻE lava ke tokoni ʻaʻaku ia, ka ʻe ʻikai ke ne fakamatala ʻa e ʻuhinga kotoa ʻo e ʻikai ʻiloa.

Ko e hā te u lea ʻaki ʻi he taimi ko iá?

Fakafeʻiloaki ʻa koe ʻi ha feituʻu ʻe lava ke sio ai ʻa e taha kiate koe, pea lea ʻaki ha leʻo mālie mo ʻoku ʻiloa. Lea ʻaki ho hingoa mo ho fetuʻutaki ʻo hangē ʻoku ke fakafeʻiloaki ai ʻi ha ʻaho kehe: “Malō, ko Alex au, ko ho foha/ʻofefine.” Hili ia, fakatuʻu mo ʻilo ʻa e founga ʻoku tali ai ʻa e taha.

  • Kapau ʻoku ʻi he fiemālie ʻa e taha, kumi ki ha talanoa faʻa ʻi ai. Talanoa ki he ngaue ʻoku fai ʻi he taimi ni, pe kole ke nofo fakataha.
  • Kapau ʻoku ʻikai ke ʻi ai ʻa e falala ʻa e taha, foaki ha fakamālohia nounou: “ʻOku ke malu. ʻOku ou ʻi ho tafaʻaki.” Foaki ha taimi ke tali ai.
  • Kapau ʻoku manavahē ʻa e taha pe ʻoku kole ke ke ʻalu, ʻalu ki mui pea foaki ha vahaʻa. ʻOua ʻe fakamamafa ke ne fakafefeka ʻaki ha ʻaho, pe ke ne ʻiloa koe, pe toe fakahā ha fakamatala ʻoku ʻomi ai ha mamahi.
  • Kapau ʻoku ne ui koe ʻaki ha hingoa kehe, ʻe lava ke ke fakafeʻiloaki ʻa koe ʻe taha pē ʻo ʻikai ke liliu ia ko ha fakatonutonu. Kapau ʻoku fiemālie pē ia, ʻalu ki ha kaveinga pe ngaue ʻoku ʻofa ai.

Ko e fakahinohino ki he fetuʻutaki ʻoku fakahinohino ki he lea nounou mo mālie, pea ʻoua ʻe fehuʻi ʻo hangē ko ha sivi pe fekaunaʻi. ʻOua ʻe fehuʻi, “ʻOku ke manatu ʻoku ou hoko?” ʻOku lava ke ongoʻi ia hangē ko ha sivi, pea ʻe ʻikai ke tokoni ia ke ʻiloa koe ʻe he taha.

Ko e fakaʻilonga faʻa ʻiloa ʻe lava ke tokoni?

ʻI he ngaahi taimi, ʻe lava ke tokoni ha fakaʻilonga ke ʻiloa ʻe he taha ʻa koe, ka ʻe ʻikai ke ngaue ia ki he kakai kotoa. Feinga ʻaki ha fakaʻilonga nounou ʻi he taimi ʻe taha, pea taʻofi kapau ʻoku fakahoko ai ha mamahi.

  • Lea ʻaki ho hingoa ʻi he founga ʻoku faʻa. Ko ha leʻo ʻoku ʻiloa pe ko ha fakafeʻiloaki nounou ʻe lava ke lahi.
  • Fakaʻaongaʻi ha ata pe me’a ʻoku fakataha. Kapau ʻoku ʻofa ʻa e taha ki he ata, ʻe lava ke mou vakai ki ha ata fakataha ʻo ʻikai ha kole ke ne fakahingoa ha taha. Ko e fakahinohino ki he manatu ʻoku ʻi ai ha ngaahi fakakaukau ki hono fakaʻaongaʻi ʻo e ata ʻo ʻikai ha sivi.
  • Feinga ha ngaue faʻa ʻiloa ʻe taha. Ko ha hiva, inu, pe ngāue ʻoku ʻiloa ʻe lava ke tokoni ke faingofua ʻa e taimi ko iá. Muimui ʻi he tali ʻa e taha; ʻoku lelei ke liliu ʻa e kaveinga pe fakaʻosi ʻa e asi.
  • Fakaʻiiki ʻa e fakalongolongo ʻi hoʻo tafa’aki. Vakai kapau ʻoku lahi ʻa e maama ʻi he loki, pea kapau ʻoku ʻi he taha ʻa e sipesipa-mata pe ʻu fanongo kapau ʻoku ne ngaue ʻaki. Feituʻu melino ange ʻe lava ke tokoni kapau ʻoku lea lahi ʻa e kakai.

ʻOua ʻe fakalahi ʻa e ngaahi fakaʻilonga kapau ʻoku loto-mamahi pe ʻoku ʻi ai ha fakatupu ʻa e taha. Ko ha fakamatala lōloa pe ko ha ngaahi ata lahi ʻe lava ke ne ʻai ia ke mafatukituki. Ko e kei nofo pē ʻi he taimi ʻe lava ke ke ʻalu ai; ʻe lelei pe ke mālōlō pea feinga toe ʻi ha taimi kehe.

ʻE fēfē hono faingofua ʻa e ngaahi asi?

Kapau ʻoku nofo ʻa e taha ʻi ha fale tokoni pe ʻoku ʻi ai ha kau tokoni lahi, fehuʻi ki he kakai ʻoku ʻiloa ʻene founga ʻaho ʻi he taimi ʻoku ne fiemālie ai taha ʻaupito. ʻE lava ke ke asi ʻi ha taimi ʻoku melino ange, ʻalu fakataha mo ha taha ʻoku ne ʻiloa, pe ʻomi ha me’a ʻe taha ʻoku ʻiloa. ʻOku ʻi ai ʻa e ngaahi filifili ke fakakaukau ki ai, ʻikai ko ha taimi-palani ʻoku totonu ke muimui ai ʻe he fāmili kotoa.

ʻI mu’a ʻo e asi, fakakaukau ki he me’a ʻe fiemaʻu ai koe mo’oni. ʻE lava ke ke palani ha ngaue nounou ʻe taha, ʻomi ha tohi ʻo e ata, pe toki nofo fakataha pē. Kapau ʻoku ʻikai ke ʻiloa koe ʻe he taha, ʻe lava pe ke ke tokoni ki he fiemaʻu ʻo e taha ʻi he taimi ko iá. ʻOua ʻe fakatou fakalaka ʻa e asi ki ha me’a ʻoku fakatatau ki hono ʻiloa pe ʻikai ʻe he taha ʻa hoʻo hingoa.

ʻOku ʻi ai ha ongoʻi mamahi, fakamamahi, pe kākā ki he ongoʻi ʻoku ke maʻu. Talanoa ki ha taha ʻoku ke falala ki ai, ko ha tokotaha fakalotolahi, pe ko ha kulupu tokoni ki he kau tokoni, kapau ʻoku mamafa ʻa e taimi ni kiate koe. Ko e fakahinohino ki he tokanga ki hoʻo kakai ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi founga ke kole ai ʻa e tokoni mei he kakai kehe.

Ko e hā ʻa e taimi ke kole ai ʻa e tokoni mo’ui?

Kapau ʻoku foʻou ʻa e ʻikai ʻiloa ʻa e kakai, ʻoku toe hoko, pe ʻoku ʻomi ai ha mamahi, fakahā ki he tokotaha mo’ui ʻa e taha. Tohi ʻa e taimi ʻoku hoko ai pea mo e me’a ʻoku hoko ʻi he taimi ko iá, hangē ko e liliu ʻo e mo’ui, mohe, sio, fanongo, vaitaʻa, pe feituʻu. ʻOua ʻe taofi pe liliu ʻa e vaitaʻa ʻi he fakamatala ʻo ha tohi lahi ʻoku ʻikai ko e tokotaha mo’ui.

Ko e liliu vave pe ko e liliu ʻi he founga pe mo’ui ʻoku fiemaʻu ʻa e tokoni fakavavevave. Ko e fakahinohino ʻa e NHS ki he fakalongolongo vave ʻoku pehē ke kumi ki he tokoni mo’ui ʻi he taimi ko iá. Ko e tokoni fakavavevave ʻo e feituʻu ʻoku nofo ai ʻa e taha ʻe lava ke ke fakaʻaongaʻi.

ʻOku lava ke ʻikai ke ʻiloa koe ʻe ha taha ʻoku faingataʻa ʻaupito ki he kakai ʻe ua. Tauhi ho lea ʻoku faingofua, tokoni ʻaki ha fakaʻilonga pē kapau ʻoku tokoni, pea tuku ke ʻaonga ʻa e fiemālie ʻa e taha ʻi hono founga ʻoku hoko ai ʻa e me’a ʻe hoko hokó.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

Ko e hā ʻoku lava ai ke ʻikai ke ʻiloa au ʻe ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia?

ʻE lava ke ʻuluaki ʻa e dementia ʻa e founga ʻoku manatu ai ʻa e taha ki he ngaahi fetuʻutaki pe ʻoku ne sio ai ki he kanga. Ko e sio, fanongo, mahaki, vaitaʻa, pe feituʻu ʻoku liliu ʻe lava foki ke ʻi ai ha konga. ʻOku kehekehe ʻa e ʻuhinga, ko ia fehuʻi ki ha tokotaha mo'ui ki ha liliu fo'ou pe ʻoku mamahi.

Ko e hā te u lea ʻaki kapau ʻoku ʻikai ke ʻiloa au ʻe ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia?

Feinga ke fakahā ho kakai nounou mo mālie, ʻo hangē ko ho hingoa mo ho fetuʻutaki. Kapau ʻoku ʻi he fiemālie ʻa e taha, kumi ki ha talanoa faʻa ʻi ai. Kapau ʻoku ongoʻi manavahē ia, tokanga ki ha tokoni ke ongoʻi malu ia, ʻoua ʻe feinga ke fakamatala ʻa koe.

Te u toe fakatonutonu ia kapau ʻoku ʻai au ko ha taha kehe?

ʻOua ʻe fekaunaʻi pe kole ke ne manatu. Ko ha fakaʻilonga nounou ʻe lava ke tokoni kapau ʻoku ʻai ia ke ongoʻi melie, ka kapau ʻoku ʻomi ai ha mamahi lahi ange, taʻofi pea tali ʻa e ongoʻi ʻa e taha.

Ko e hā ʻa e taimi ke fetuʻutaki ai ki he tokotaha mo'ui?

Fehuʻi ki he tokotaha mo'ui ʻa e taha kapau ko e ʻikai ke ʻiloa ʻa e kakai ko ha liliu fo'ou, ʻoku toe hoko, pe ʻoku ʻomi ai ha mamahi. Ko e kākā fakavavevave pe ko e liliu vave ʻo e mo'ui ʻoku fiemaʻu ʻa e tokoni fakavavevave ʻi he falemahaki.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. Memory Loss & Confusion · Alzheimer's Association
  2. Hallucinations and delusions · Dementia Australia
  3. How can dementia change a person's perception? · Alzheimer's Society
  4. Sudden confusion (delirium) · NHS

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.