Toalettstøtte og inkontinens for personar med demens

Toalettproblem kan vere opprivande for personen og for dei som hjelper dei. Sjå på eit uhell som eit omsorgsbehov, ikkje som eit nederlag. Spør kva støtte som kjennest komfortabel, la personen vere med, og verne privatlivet deira. Personen kan klare nokre steg aleine, eller ønskje ein kjend hjelpar i nærleiken.

Alzheimer’s Association si rettleiing om inkontinens, Dementia Australia sine råd om kontinens og NHS sin rettleiing om omsorg for ein person med demens tilrår verdigheit, enkel støtte og faglege råd når problem oppstår. Denne sida er generell informasjon, ikkje ein diagnose eller ein personleg omsorgsplan.

Er eit nytt toalettproblem alltid forårsaka av demens?

Nei. Eit nytt eller forverra problem kan ha fleire årsaker. Demens kan gjere det vanskelegare å merke trongen, finne badet eller handtere klede. Andre moglege årsaker er infeksjon, forstoppelse, verknader av medisin eller vanskar med å røre seg. Ein omsorgsperson kan ikkje avgjere årsaka ut frå eitt uhell.

Kontakt lege eller ein annan helsefagperson når kontroll over blære eller tarm endrar seg. Om det er nyttig, noter når endringa starta, kva du observerte, og om personen nemnde smerte eller ubehag. Dette kan hjelpe fagpersonen å stille fokuserte spørsmål. Stopp eller endre ikkje medisin basert på ein generell rettleiing.

Om personen plutseleg blir forvirra, søk akutt medisinsk hjelp gjennom lokal nødhjelp. NHS sine råd om plutselig forvirring forklarar at plutselig forvirring krev hastehjelp. Ei gradvis endring i toalettvanar er noko anna, men bør likevel drøftast med ein fagperson.

Korleis kan eg gjere badet lettare å finne og bruke?

Gjer vegen klar og lett å sjå. Eit nattlys, nok plass til å gå og kjende plassering av daglege ting kan hjelpe. Eit enkelt ord eller bilde på døra kan vere nyttig om personen kjenner det att. Spør før du lèt døra stå open, for personen kan føretrekkje privatliv.

Klede som er enkle for personen å handtere, kan redusere unødvendige steg. Hald vanlege klede innan rekkevidde, og unngå ny knappe- eller oppbevaringsløysing om det gjer rutinen mindre kjend. Vår rettleiing om tryggleik i heimen dekkjer lys og ein tydeleg veg til badet. Spør ein ergoterapeut eller ein annan kvalifisert fagperson før du endrar baderomsutstyr eller set opp rekkverk.

Rommet bør kjennast privat og kjent. Reduser rot som personen kan forveksle med toalettet eller ein annan ting. Hald lysbryteren lett å finne. Endre éin ting om gongen, og behald endringa berre om personen er komfortabel med ho.

Kva kan eg seie når personen kan trenge toalettet?

Bruk vanlege vaksne ord og ein roleg tone. Ein kort tilbod som «Vil du bruke badet?» gir personen ein sjanse til å svare. Unngå babyspråk, erting, offentlege påminningar eller å spørje framfor andre om det kan vere flaut for dei.

Somme viser behovet med handlingar i staden for ord. Dei kan bli rastlause, gå fram og tilbake, dra i klede eller gå mot eit kjent rom. Desse teikna er ikkje bevis på at personen treng toalettet, så tilby hjelp forsiktig, og legg merke til korleis dei reagerer.

Om eit toalettbesøk på eit kjent tidspunkt fungerer for personen, tilby det som ein del av dagen. Ein rutine er ein invitasjon, ikkje ein instruks. Om dei seier nei, ikkje argumenter eller tving dei til å sette seg. Vent, tilby ein annan gong om dei ønskjer det, og følg dei vanlege mønstera til personen i staden for å pålegge ein fast timeplan.

Korleis kan eg reagere etter eit uhell?

Hald stemmen nøytral, og verne verdigheita til personen. Unngå skuld, avsky eller å rette dei framfor andre. Ei enkel setning som «Fortel meg kva som hjelper» lèt personen styre kva du gjer. Tilby reine klede eller eit privat stad til å skifte om, men spør før du hjelper.

Gi personen tid til å gjere dei stega dei klarar. Dei vil kanskje skifte klede sjølve, ha ein betrodd person i nærleiken, eller bli late være aleine ei stund. Om dei treng praktisk hjelp, forklar det i korte steg, og kontroller at dei er komfortable. Ikkje hald dei fast eller hast dei gjennom ei privat oppgåve.

Du kan førebu eit reint skift eller ein diskret pose til ein tur om personen ønskjer det. Spør før du oppbevarar kontinenshjelpemiddel på ein felles stad, eller fortel andre om eit uhell. Om beskyttande produkt eller sengeutstyr kan hjelpe, spør ein helsefagperson eller ein kontinensrådgjevar kva alternativ som passar behova og ønska til personen.

Bør eg avgrense drikke eller velje kontinenshjelpemiddel?

Ikkje reduser væsken til personen for å hindre uhell, med mindre helsefagpersonen deira har gitt konkrete råd. Alzheimer’s Association advarar om at avgrensing av væske kan føre til uttørking og andre problem. Personar med demens kan òg trenge påminningar eller hjelp til å drikke nok. Følg ein individuell omsorgsplan for alle grenser på væske.

Bleier, beskyttande undertøy eller vasstette sengeklede er personlege val. Dei kan hjelpe somme, men ingen enkelt produkt passar alle. Snakk med lege eller ein kontinensrådgjevar om alternativ, komfort, passform, hudproblem og korleis personen ønskjer å bruke dei. Ikkje sett på eit produkt om nokon motset seg; spør kva som kjennest akseptabelt.

Når bør eg be om fagleg hjelp?

Spør lege om nye, forverra eller smertefulle toalettproblem. Infeksjon, forstoppelse, verknad av medisin eller eit anna helseproblem kan trenge oppmerksemd. Ta med ei kort skildring av kva som har endra seg, og når. Ein kontinensrådgjevar kan òg hjelpe med praktiske alternativ i somme område. Spør legen korleis du finn lokal støtte.

Søk akutt medisinsk hjelp om personen plutseleg blir forvirra. For andre kontinensspørsmål, kontakt ein helsefagperson for råd, i staden for å stille diagnose om årsaka sjølv. Ikkje avgrens væske, endre medisinar eller start ei behandling basert på ein nettartikkel.

Korleis kan vi dele arbeidet på ein respektfull måte?

Om fleire hjelper til, spør personen kva dei er komfortable med å dele. Eit privat notat med dei føretrekte orda, rutinen og type hjelp kan hindre at ein må forklare det om og om att. Del berre det neste hjelparen treng å vite, og oppdater notatet om ønska til personen endrar seg.

Toalettstøtte kan vere slitsam òg for omsorgspersonar. Spør ein betrodd person eller ei omsorgsteneste om å ta ein tur, om personen samtykker. Rettleiinga vår om eigenomsorg for pårørande har måtar å søkje støtte og kvile på. Respektfull omsorg verner både privatlivet til personen og omsorgspersonen sin evne til å halde fram.

Målet er å gjere hjelp tilgjengeleg utan press. Reager roleg, verne privatlivet, bevar personen sine val, og spør ein fagperson om nye problem.