ሓገዝ ናይ ሽንቲን ሓመድን ንሰባት ዝተመርመረ ዴመንሺያ

ዝተጸግሙ ናይ ሽንቲን ሓመድን ጉዳያት ንሰብ ን ኣብ ዝኸውን ሰባት ዝኾነ ኣቃልዖ ክኸውን ይኽእል። ምስ ሽንቲ ዝተላለየ ጸገም ንሰብ ክንክን ዝድለ ኣይኮነን እንተ ኮነ ብሕጽረት ዘይኮነ ምኽንያት ክረኣ ይግባእ። ሰብ ንእሽቶ ክፋል ብገዛእ ርእሱ ክገብሮ ይኽእል፤ ወይ ድማ ዝፈልጦ ሓጋዚ ኣጠገቡ ክህሉ ይደሊ ይኸውን።

ምኽሪ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ሽንቲን ሓመድን፣ ምኽሪ Dementia Australia ብዛዕባ ቁጽጽር ሽንቲ ከምኡ’ውን መምርሒ NHS ብዛዕባ ክንክን ሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ክብሪን ቀሊል ሓገዝን ጸገም ምስ ዝጅምር ሙያዊ ምኽሪን ይመክሩ። እዚ መምርሒ ሓበሬታ ጠቅላላ እዩ፤ ምርመራን ውልቃዊ መደብ ክንክንን ኣይኮነን።

ሓድሽ ጸገም ሽንቲ ኩሉ ግዜ ብዴመንሺያ ምኽንያቱ ድዩ?

ኣይኮነን። ሓድሽ ወይ ዝዓቢ ጸገም ብዙሕ ምኽንያት ክህልዎ ይኽእል። ዴመንሺያ ምስልሳል ናይ ምስቲ ዝድለ ምስቲ ዝጸንሕ ቦታ ወይ ንክዳን ምቁጻጻር ክሓይሽ ይኽእል። ካልኦም ምኽንያታት ከም ኢንፈክሽን፡ ድርቂ፡ ተጽዕኖ መድሃኒት ወይ ጸገም ምንቅስቓስ ይኾኑ። ሓደ ግዜ ጥራይ ብምውቃዕ ምኽንያቱ ክፍለጥ ኣይከኣልን።

ሽንቲን ሓመድን ምቁጻጻር ምስ ዝቕየር ሓኪም ወይ ካልእ ሙያዊ ጥዕና ተራኸብ። እንተ ኮነ ዝጀመረሉ ግዜን ዝረኣኻዮን ጽሓፍ፡ ሰብ ብሕማም ከም ዝሓምም ዝገለጸ እንተ ኮነ ድማ ንሓኪም ንገሮ። ጸገም ሓኪም ሕቶታት ቅኑዕ ንኽሓትት ክሕግዝ ይኽእል። ብሓጺሩ መድሃኒት ብሓደ መምርሒ ብዘይ ምልዓል ኣይትቕይር።

ሰብ ብድንገት ዝበዝሐ ግርጭ እንተ ኮነ ምኽሪ NHS ብዛዕባ ድንገታዊ ግርጭ ይሕብር፤ ብቐጥታ ብኣካባቢኻ ድንገተኛ ኣገልግሎት ተጠቐም። ቀስ በቀስ ዝበለ ለውጢ ኣብ ዝኾነ ግዜ ብዘየድልዮ ፍቐዶ ዘይኮነ፡ ግና ሙያዊ ምኽሪ ክረኽብ ኣለዎ።

ቤት ሽንቲን ሓመድን ብኸመይ ቀሊልን ዝተፈልጠን ክኸውን?

መንገዲ ብግልጺ ኣርእይ። ብርሃን ምሳኻ፡ ዝኣክል ቦታ ንምንቅስቓስ፡ ዝለመድዎ ዕቃታት ኣብ ዝርከቡሉ ቦታ ምቕማጥ ክሕግዝ ይኽእል። ሰብ ዝፈልጦ ቃል ወይ ስእሊ ኣብ ቀዳዳ ቤት ክሕግዝ ይኽእል። ሰብ ቀዳዳ ቤት ኽፍት ምዃኑ ድማ ቅድሚ ምግባር ሕተቶ፡ ምኽንያቱ ውልቃዊነት ክደሊ ይኽእል።

ልብሲ ሰብ ብቐሊሉ ክውሕሶ ዝኽእል ንስጉምቲ ዝቕንስ። ዝለመዶ ልብሲ ኣብ ቀረባ ቦታ ኣቐምጥ፡ ንዝለመድዎ ዝተፈልጠ መሳርሒ ወይ ሓድሽ መዓጽዊ ብቐሊሉ ኣይትቕይር። መምርሒ ድሕንነት ገዛ ብዛዕባ ብርሃንን ኣብ ቤት ሽንቲ ዝኾነ ቀሊል መንገድን ይሕብር። ቅድሚ ምቕያር ዕቃ ሽንቲ ወይ ምውዳቕ ብዝኾነ ሙያዊ ሰብ ምንቅስቓስ ንምምካር ምስ ኣምሓዳሪ ሓገዝ ምንቅስቓስ ተዘራረብ።

ቤት ሽንቲ ውልቃዊን ዝለመዶን ይኹን። ንሰብ ዝስሕት ዝኾነ ቆርሒ ወይ ካልእ ዕቃ ዝርገጽ ዘቐናጽፍ። መቐየሪ ብርሃን ቀሊል ርከብ። ሓደ ነገር ብሓደ ግዜ ቀይር፡ ሰብ እንተ ምሳኹም ዝለመድዎ ከም ዝኸውን ኣድላዩ ዘይኮነ ለውጢ ብቐጻሊ ዕቀብ።

ንሰብ ብኸመይ ምዕዳም ክበሎ ይኽእል?

ብዘይ ብዙሕ ዕጽዋሪ ብቐሊሉ ቃል ተጠቐም። “ናብ ሽንቲ ቤት ክትኸይድ ትደሊ ድዩ?” ዝብል ቀሊል ሕቶ ንሰብ ክምልስ ዕድል ይህብ። ብዘይ ዓይኒ ዝብል ናይ ህጻን ቃል፡ ብዘይ ምቅላድ ዘረባ ወይ ብዝሓፍሮ ኣብ ኣኽባር ሰባት ምንጋር ተጠንቀቕ።

ገሊኦም ሰባት ዝደሊዎ ብቃላት ዘይኮነ ብዝገብርዎ ይገልጹ። ዝጸልዩ፡ ኣብ ቦታ ደው ዝብሉ፡ ልብሲ ዘምቅሉ፡ ወይ ናብ ዝለመድዎ ክፍሊ ዝሰግሩ ይኽእሉ። እዞም ምልክታት ሽንቲ ዝደሊ ምዃኑ ዘይኮነ ብቐሊሉ ሓገዝ ብዓቢ ሃቦ ንምላሹ ተጠንቀቕ።

ሰብ ብዝለመዶ ግዜ ሽንቲ ቤት ክኸይድ እንተ ተስማሚሙ ኣብ መዓልታዊ ልማዱ ኣቐምጦ። መደብ ግዜ ናይ ሕቶ እምበር ትእዛዝ ኣይኮነን። ንሰብ ብጭብጦ ኣይትትብዕ ወይ ኣይትቐመጥ፡ ዳግማይ ግዜ ክሓትት ሕተቶ፡ ኣብ ቀጻሊ ዝለመዶ ስምዒቱ ኣስተውዕል።

ድሕሪ ጸገም ሽንቲ እንታይ ክግበር?

ድምጺኻ ዘይበርህ ዝጸንሐ፡ ዕጽዋር ወይ ኣዕርዩ ዘይኮነ ኮይኑ ዝጸንሕ። ክትዕገልን ኣብ ቅድሚ ካልኦም ክትወቅሶን ኣይትግበር፡ ጸገም ኣብ ክብሪ ሰብ ከይወርድ ኣስተውዕል። “ዝሓገዘኒ ንገረኒ” ዝብል ቀሊል ቃል ሰብ ዝደልዮ ክምልሰልካ ይሕግዞ።

ሰብ ብገዛእ ርእሱ ክገብሮ ዝኽእል ስጉምቲ ግዜ ሃብ። ልብሲ ክቕይር ወይ ድጋፍ ክረኽብ ዝደሊ ሰብ ዝኣመኖ ሓጋዚ ኣጠገቡ ክህሉ ይኽእል፡ ወይ ንእሽቶ ግዜ ብዘይ ክትትል ክኸውን ይደሊ ይኸውን። ተግባራዊ ሓገዝ ዘድልዮ እንተ ኮነ ብሓጺር ስጉምቲ ግለጾ፡ ሰብ ብምቕሳፍ ድማ ድልየቱ ርኣይ። ናይ ውልቃዊ ስራሕ ብዘይ ፍቓድ ኣይትሕዞ ወይ ኣይትቕልጥፍ።

ንሓድሽ ልብሲ ወይ ዘይፍጠን ዕቃ ቅድሚ ምውጻእ ኣድላይ ዝኾነ ቅዱስ ክዳን ኣዳልዎ። ሰብ ንዝኾነ ጉዕዞ ምስ ደለየ ዝተዓጽወ ቦርሳ ሽንቲ ክህልዎ ይኽእል። ንቁጽጽር ሽንቲ ዘኽታል ኣብ ሓባራዊ ቦታ ወይ ንካልኦም ክንግሮም ቅድሚ ምግባርካ ሕተቶ። ሓደ ፓድ ወይ ዕቃ ዘኽታል ክሓግዝ ይኽእል እንተ ኮነ፡ ምስ ሙያዊ ጥዕና ወይ ሓጋዚ ሽንቲ ተዘራረብ፡ ኣየናይ ዝኣክል ንድልየታት ሰብ ምኽሪ ሃብ።

ማይ ምስትያይ ክገድብ ወይ ዓይነት ምቁጻጻር ምርጫ?

ሰብ ሽንቲ ክኸልኦ ብሓደ ሙያዊ ሰብ ፍሉይ ምኽሪ እንተ ዘይተዋሂቡ ማይ ኣይትገድብ። ማይ ምስትያይ ምግዳብ ድርቀትን ካልኦም ጸገማትን ክፈጥር ይኽእል ብዝብል ማህበር Alzheimer’s Association ይጠንቅቕ። ሰባት ዴመንሺያ ዘለዎም ድማ ንምስታይ ዝኣክል ምዕዳም ወይ ሓገዝ ክደልዩ ይኽእሉ። ንዝኾነ ገደብ ማይ ብውልቃዊ መደብ ክንክን ተኸተል።

ፓድ፡ ሽፋን ዘለዎ ልብሲ ወይ ዝተዓጽወ መዓጽዊ ብውልቃዊ ምርጫታት እዮም። ንገለ ሰባት ክሓግዙ ይኽእሉ፤ ግና ሓደ ዕቃ ንኩሉ ዝስማማዕ የለን። ብዛዕባ ኣማራጺታት፡ ምቹነትን ምስማማዕን፡ ዕቃ ቆርበትን ከምኡ’ውን ሰብ ብኸመይ ክጥቀመሉ ዝደሊ ምስ ሓኪም ወይ ኣማኻሪ ቁጽጽር ሽንቲ ተዘራረብ። ተቓውሞ ዘርኢ ሰብ ዕቃ ኣይትለብሶ፤ ዝሰማማዕ ንምርካብ ሕተቶ።

መዓስ ሙያዊ ሓገዝ ክሓትት?

ሓድሽ፡ ዝዓቢ ወይ ዘሕምም ጸገም ሽንቲ ምስ ሓኪም ሓትት። ኢንፈክሽን፡ ድርቂ፡ ተጽዕኖ መድሃኒት ወይ ካልእ ጉዳይ ጥዕና ክኸውን ይኽእል። ዝተቐየረን መዓስ ከም ዝጀመረን ሓጺር መግለጺ ምስ ሓኪም ኣምጽእ። ኣማኻሪ ቁጽጽር ሽንቲ ኣብ ገለ ቦታታት ዝኽእል ተግባራዊ ኣማራጺታት ክህብ ይኽእል፤ ብሓኪም ሓቶም ናይ ዝኾነ ቦታ ሓገዝ ከመይ ከም ዝረኽብ ሕተቶ።

ሰብ ንድሕሪ ግዜ ንድሕሪ ዝተኣዘዘ ብድንገት ግርጭ እንተ ኮነ ብቅልጡፍ ሙያዊ ሓገዝ ክምልከት ኣለዎ። ንካልኦም ጸገማት ቁጽጽር ሽንቲ ብገዛእ ርእስካ ከም ዘይትመርምሮ ብሙያዊ ጥዕና ምኽሪ ሓትት። ብዝነበበ ጽሑፍ ተመርኮስካ ምቕናስ ማይ፡ መድሃኒት ወይ ምግባር ሕክምና ኣይትጀምር።

ንካልኦም ሓጋዚ ክንድዩ ክካፈሉ ከም ዝደለዩ ሕተቶም። ውልቃዊ ማስታወሻ ብመርጽ ቃላት ሰብ፡ መደብን ዓይነት ሓገዝን ዝሕዝ ንድጋም ምብህታት ክከልክል ይኽእል። ንቀጻሊ ሓጋዚ ዘድልዮ ሓበሬታ ጥራይ ኣካፍል፡ ብዝቕየር ድሌት ሰብ ድማ ኣሐድሶ።

ብኸመይ ብሓባር ሓላፍነት ክኽፈል?

ብዙሕ ሰባት ብሓባር እንተ ዘይሓግዙ ሰብ ንዝደሊ ዝኾነ ክካፈል ሕተቶ። ውልቃዊ ማስታወሻ ብዝመረጾ ቃላት፡ መደብን ዓይነት ሓገዝን ድገም ዝተገብረ ምግላጽ ክኸልኦ ይኽእል። ንቀጻሊ ሓጋዚ ዘድልዮ ሓበሬታ ጥራይ ኣካፍል፡ ድሌት ሰብ እንተ ተቐየረ ድማ ኣሐድሶ።

ዕዮ ሽንቲ ንኣባላት ስድራቤትን ሓለውትን ድካም ክፈጥር ይኽእል። ሰብ እንተ ተሰማሚሙ ንካልእ ዓቢ ሰብ ወይ ኣገልግሎት ክንክን ቅያር ሓቶም። መምርሒ ክንክን ርእሲ ዕረፍትን ደገፍን ዝረኽብሉ ኣገባባት ይሕብር። ክብሪ ሓገዝ ብሓቂ ውልቃዊነት ሰብን ዓቕሚ ሓለውቲ ክቕጽል ዝሕግዝ ክኸውን ኣለዎ።

ዓላማ ሓገዝ ብዘይ ጸቕጢ ንምቕራብ እዩ። ብሕርቃ ምላሽ ሃብ፡ ውልቃዊነት ዕቀብ፡ ምርጫታት ሰብ ኣኽብር፡ ድሕሪኡ ድማ ንሓድሽ ጸገም ሙያዊ ሓገዝ ሓትት።