Tokanga

Tokanga mamaʻo ki ha Taha ʻoku ʻi ai ha Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 7Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

ʻE lava ke ke tokoni ki ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia mei he mamaʻo ʻaki ʻa e fehuʻi ki he loto ʻo e tokotaha, ngāue ʻaki ʻa e ngaahi ngāue kuo fakapapau, fakatonutonu mo e kau tokoni ʻo e feituʻu, pea teuteu ʻa e ngaahi ʻaʻahi. Fehuʻi pe ko e hā ʻoku malu ke vahevahe mo e ngaahi fiemaʻu ʻa e kau tokoni. Toe vakai ʻa e palani ʻi he taimi ʻoku liliu ai ʻa e fiemaʻu pe tokoni.

  • Fehuʻi ki he tokotaha ko hai ʻoku loto ke kau mo ko e hā ʻa e tokoni ʻoku ne loto ki ai.
  • Ngāue ʻi he ngaahi ngāue fakaʻatamai ʻoku malava ke ke fai mei he mamaʻo, hangē ko e kumi ngaahi tokoni pe teuteu ʻa e ngaahi ʻaʻahi.
  • Fakapapau mo e kau tokoni ʻi he feituʻu pe ʻe fēfē hono vahevahe ʻa e ngaahi fakamatala ʻi he ngaahi taimi kotoa mo e ngaahi tokanga fakavave.
  • Fehuʻi ki he kau tokoni pe ko e hā ʻa e loto-lelei pe palāmite ʻoku fiemaʻu ʻi muʻa ʻi he vahevahe ʻo e ngaahi fakamatala taʻeʻiloa.
  • Ko e ngaahi ʻaʻahi ʻe lava ke ko e taimi fakataha mo e fakatonutonu tokanga, kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha ki ai.
ʻI he peesi ni (5 ngaahi vahe)
  1. Ko e hā ʻoku lava ke u fai mei he mamaʻo?
  2. Ko e founga fēfē ke fetuʻutaki mo e kau tokoni ʻi he feituʻu?
  3. Ko e hā ʻe lava ke vahevahe mai ʻe he tokotaha fakatōketā pe kautaha tokoni?
  4. Ko e founga fēfē ke ʻaonga ai ʻa e ʻaʻahi ki he tokotaha mo koe?
  5. Ko e hā kapau ʻoku liliu ʻa e fiemaʻu pe tokoni ʻo e tokotaha?

ʻOku lava ke faingataʻa ange ke ʻiloa ʻa e tokoni ʻoku fiemaʻu ʻi he mamaʻo, ka ʻoku ʻikai ko e mamaʻo ʻoku taki ai ʻa e founga kotoa ke ke kau ai. ʻE lava ke ke teuteu ʻa e ngaahi tokoni, fakahoko ha ngāue ʻoku loto ai ʻa e tokotaha, pe tokoni ki he kau tokanga ʻoku tokanga ki he moʻui ʻo e ʻaho. Kamata ʻaki ʻa e fehuʻi ki he tokotaha ʻoku ʻi ai ʻa e dementia ko e hā ʻoku loto ai pea ko hai ʻoku loto ke kau.

Ko e talanoa ʻa e Alzheimer’s Association ki he tokanga mamaʻo ʻoku fakamatala ʻa e ngaahi kaveinga hangē ko e teuteu ʻo e ngaahi ʻaʻahi, kumi ngaahi tokoni ʻi he feituʻu, fetuʻutaki mo e kau tokoni ʻoku ofi, mo e foaki ha malolo ki ha kau tokanga fakaʻaho. Ko e Family Caregiver Alliance ʻoku fakamatala foki ko e kumi ngaahi tokoni mo e teuteu ʻo e ngaahi ʻaʻahi ʻe faingataʻa mei he mamaʻo. Ko e peesi ni ʻoku ʻomi ai ha ngaahi fakakaukau lahi ki he palani; ʻoku kehekehe ʻa e ngaahi tokoni mo e ngaahi lao ʻi he feituʻu.

Ko e hā ʻoku lava ke u fai mei he mamaʻo?

Filifili ʻa e ngaahi ngāue ʻoku fe’unga mo ia ʻoku loto ki ai ʻa e tokotaha mo ia ʻoku lava ke ke fai ʻaki ʻa e falala. ʻE lava ke kau ʻi he tokoni:

  • Teuteu ʻa e ngaahi ʻaʻahi. Fehuʻi pe ʻoku loto ʻa e tokotaha ke tokoni ki he fetuʻutaki mo e falemahaki, tauhi ʻa e kalenitā, pe teuteu ʻa e feʻave’aki.
  • Kumi ʻa e ngaahi tokoni ʻi he feituʻu. Sivi ʻa e kai ʻoku fe’ave’aki, feʻave’aki, tokoni ʻi he fale, ʻa e ngaahi polokalama ʻaho ʻo e kakai lahi, pe ngaahi kulupu tokanga ʻi he feituʻu ʻoku nofo ai ʻa e tokotaha. Fakapapau ʻa e ngaahi fakamatala mo e kau foaki tokoni; ʻoku kehekehe ʻa e ʻaʻeva ʻi he feituʻu.
  • Ngāue ʻi he ngaahi pepa pe ngaahi oata ʻoku fakapapau. ʻE lava ke ke tokoni ke teuteu ʻa e ngaahi fomu pe teuteu ʻa e ngaahi meʻa fakafeʻiloaki kapau ʻoku kole ʻa e tokotaha. Ko e ngaahi tohinoa paʻanga, inisiua, mo e moʻui ʻoku fiemaʻu ha tokanga lahi ange; Ngāue ʻaki ʻa e talanoa ʻo e tokoni paʻanga mo e malu ʻo e fakatuʻutamaki pea sivi ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e mafai pe loto-lelei.
  • Teuteu ʻa e taimi ki he kau tokanga ʻi he feituʻu. ʻI he taimi ʻo e ʻaʻahi, fehuʻi ko e hā ʻa e ngāue makehe pe malolo ʻe tokoni. ʻE lava ke ke teuteu ha kai, fakahoko ha ʻaʻahi kuo fakatokanga muʻa, pe ʻalu mo e tokotaha ʻi he taimi ʻoku malolo ai ʻa e tokoni ʻi he feituʻu.
  • Tauhi ha fetuʻutaki ʻi he founga ʻoku fiefia ai ʻa e tokotaha. Fehuʻi pe ʻoku loto ia ki ha telefoni, vitio, tohi, pe ʻaʻahi. ʻE lava ke ʻi ai ha telefoni ko ha talanoa ʻikai ko ha sivi ki he kai, meʻa-inu moʻui, pe mahino ʻo e ngaahi meʻa.

ʻOku fakamatala ʻe he Alzheimer’s Association ʻoku fakamatala ʻe lava ke ʻikai ke ʻiloa ʻe he kau tokoni mei he mamaʻo ʻa e fiemaʻu ʻi he moʻoni. ʻI he taimi ʻe lava ai, fetuʻutaki mo e kakai ʻoku sio ki he tokotaha ʻi he ʻaho ki he ʻaho, pea teuteu ha ʻaʻahi ki he feituʻu ʻo e tokotaha. ʻE lava ke tokoni ʻa e sio ko iá, ka ʻoku ʻikai ko e nofo ia ʻi he fehuʻi ki he tokotaha pe ʻi he ʻeke ʻo ha fakatotolo ʻa e tokotaha fakaʻatamai.

Ko e founga fēfē ke fetuʻutaki mo e kau tokoni ʻi he feituʻu?

Fehuʻi muʻa ki he tokotaha ko hai ʻoku loto ke kau mo e ngaahi fakamatala ʻoku loto-lelei ai ke vahevahe. ʻE loto ia ke ʻi ai ha taha fakafeʻiloaki ke teuteu ʻa e ngaahi ʻaʻahi, ha kaungāmeʻa ke vakai ki ha palōpalema makehe, pe ʻikai ke ʻi ai ha ngaahi sivi fakaʻaho. ʻOua ʻe fakahoko ha taha ki he talanoa tokanga pē koeʻuhi ʻoku nofo ofi ia.

Kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha, teuteu ha palani fetuʻutaki faingofua mo e kakai kuo fili ʻe ia:

  • Filifili ha fetuʻutaki ʻe taha ʻi he ʻaho kotoa. Fakapapau ko hai ʻe fakahā ʻa e ngaahi fakamatala fakaʻaho mo e taimi ʻe fēfē.
  • Fakahingoa ha taha ke tokoni ʻi he taimi ʻe ʻikai ai ha taha ʻoku tokoni ʻi he feituʻu. Filifili ko hai ʻe lava ke ʻeke pe ʻoku ʻi ai ha meʻa.
  • Vahevahe ʻa e ngaahi fakamatala ʻi he ʻaho kotoa mo e ngaahi tokanga fakavave. Fakapapau ʻe fēfē ʻa e fetuʻutaki ʻa ha taha ʻi he feituʻu kapau ʻe liliu vave ʻa e malu pe moʻui ʻo e tokotaha.
  • Tauhi ʻa e ngāue ʻoku mahino. Tohi ko hai ʻe fakahoko ʻa e ngaahi teuteu ʻaʻahi, feʻave’aki, ngaahi fetuʻutaki ki he ngaahi kautaha tokoni, pe ngāue ʻi he fale. Fehuʻi muʻa ʻi he liliu ʻo e palani.

Ko e Alzheimer’s Association ʻoku fakaʻaongaʻi ʻa e fetuʻutaki fakaʻaho mo e fāmili, kaungā-ʻapi, mo e kautaha tokoni. ʻE lava foki ke ke fehuʻi ki he kau tokoni ʻi he feituʻu ko e hā ʻa e tokoni ʻoku nau fiemaʻu. Ko ha foaki nounou mo fakatatau ʻe faingofua ange ke ngāue ʻaki ia ʻi he “Fakahā mai kapau ʻoku ke fiemaʻu ha meʻa” ʻoku lahi.

Ko e hā ʻe lava ke vahevahe mai ʻe he tokotaha fakatōketā pe kautaha tokoni?

Fehuʻi ki he tokotaha fakatōketā ʻo e tokotaha pe kautaha tokoni ko e hā ʻa e loto-lelei pe ngaahi tohi ʻoku fiemaʻu ʻi muʻa ʻi he vahevahe ʻo e ngaahi fakamatala. ʻOku fakamatala ʻe he Alzheimer’s Association ʻe lava ke fiemaʻu ʻe he kautaha tokoni ha tuku-tohi ʻi muʻa ʻi he talanoa ki he tokanga ki ha fāmili ʻoku mamaʻo. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fomu mo e ngaahi lao, ko ia fehuʻi ki he kautaha tokoni ʻi he ʻikai ko e fakaʻamu ʻoku ʻi ai ha mafai ʻi he fehokotaki fakafāmili.

Tokanga ki he loto ʻo e tokotaha ki he ko hai ʻe maʻu ʻa e ngaahi fakamatala. Vahevahe pē ʻa e ʻaonga ʻoku fiemaʻu ki he ngāue kuo fakapapau, pea taʻe-fakaʻilo ʻa e ngaahi fakamatala fetuʻutaki mo e ngaahi tohinoa. Kapau ʻoku kau ʻa e tohi fakalao pe mafai fakalao, fehuʻi ki ha poto ʻi he feituʻu ʻo e tokotaha ko e hā ʻa e me’a ʻoku kau ai. ʻOku ʻikai ke fakamoʻoni ʻe he talanoa ni ʻa e mafai fakalao ʻa ha taha.

Ko e founga fēfē ke ʻaonga ai ʻa e ʻaʻahi ki he tokotaha mo koe?

Fehuʻi ki he tokotaha ko e founga fēfē ʻoku loto ai ke ne fakaʻaho ʻa e taimi. Tuku ha feituʻu ki ha kai, ʻalu-ʻalu, meʻa-fakalea, pe talanoa mālie, ʻikai ko e ngaahi taimi fakataha pe ngāue fakaʻaho pē.

Kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha ki he tokoni ʻi he fakafeʻiloaki, ngāue ʻaki ha konga ʻo e ʻaʻahi ke fetaulaki mo e kau tokoni ʻi he feituʻu, talanoa mo ha tokotaha fakatōketā, pe sivi pe ʻoku ngāue lelei ʻa e fakatonutonu. Fehuʻi muʻa ʻi he sivi ʻo e feituʻu tauhi pe ʻo e ngaahi tohinoa. Vahevahe ʻa e ngaahi tokanga ʻi he loto-mālie pea tokanga ki he liliu makehe, ʻikai ko e fakamaau ki he founga ʻoku fakahoko ai ʻe ha taha ʻa ʻene ngāue.

Ko e Alzheimer’s Association ʻoku fakaʻaongaʻi ke ngāue ʻaki ʻa e ngaahi ʻaʻahi ke toe fekauʻaki mo e fetuʻutaki mo e kau tokoni ʻi he feituʻu. Kapau ʻoku ke sioʻi ha tokanga, talanoa ki ai mo e tokotaha mo e kakai ʻoku falala ki ai. ʻOku ʻikai lava ke fakatoʻo ʻe he ʻaʻahi ʻe taha ʻa e fakakaukau kakato ki he moʻui pe malava ʻa ha taha.

Ko e hā kapau ʻoku liliu ʻa e fiemaʻu pe tokoni ʻo e tokotaha?

Toe vakai ʻa e palani ʻi he taimi ʻoku kole ai ʻa e tokotaha ki ha tokoni kehe, ʻi he taimi ʻoku faingataʻa ai ha founga usu, pe ʻi he taimi ʻoku ʻikai lava ai ke kau ha tokoni ʻi he feituʻu. Fehuʻi ki he ngaahi meʻa ʻoku fie tauhi ke fai ʻe he tokotaha mo e ngāue ʻoku fiemaʻu ke tokanga ki ai he taimi ni. ʻE lava ke tokoni ʻa e tokotaha fakatōketā, tokotaha fakasōsiale, pe kautaha tokoni ʻi he feituʻu ke ʻiloa ʻa e ngaahi filifili. Ke fakamatala ki he tokoni ʻi he feituʻu, vakai ki he ngaahi fakamatala ʻi he tokoni ʻi he fale mo e moʻui taha ʻi he dementia.

Fakapapau ʻoku ʻi ai ha taha ʻi he feituʻu ʻe lava ke tali ʻi he fakalilifu fakavave. Ko e talanoa ki he teuteu ʻi he fakalilifu ʻe lava ke tokoni ki he tokotaha mo e kau tokoni kuo fili ʻe ia ke nau tohi ʻa e ngaahi fetuʻutaki mo e palani muʻa. Ki he ngaahi fekauʻaki ʻo e ko hai ʻe fai ʻa e ngāue, vakai ki he talanoa ʻa e fāmili ki he ngaahi fatongia ʻo e tokanga.

Ko e mamaʻo ʻe lava ke fakasiʻisiʻi ai ʻa e tokoni ʻaonga, ka ʻoku ʻikai ko e mamaʻo ia ʻoku fakamaauʻi ai ʻa e loto-tokanga pe ʻa e me’a ʻe lava ke ne foaki. Tauhi ʻa e palani ʻi he loto ʻo e tokotaha, ʻa e ngāue moʻoni, mo e tokoni ʻoku malava ʻi he feituʻu.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

ʻE lava nai ke u tokoni ki ha taha ʻoku ʻi ai ha dementia kapau ʻoku ou nofo mamaʻo?

ʻIo. ʻE lava ke ke tokoni ki he teuteu ʻo e ngaahi ʻaʻahi, kumi ngaahi tokoni ʻi he feituʻu, fakatau ʻa e ngaahi meʻa fiemaʻu, pe foaki ha malolo ki he kau tokanga ʻi he feituʻu ʻi he taimi ʻo e ʻaʻahi. Fehuʻi ki he tokotaha ko e hā ʻa e tokoni ʻoku ne loto ki ai pea fakapapau ki he ngāue taki taha.

ʻE lava fēfē ke u fetuʻutaki mo e kau tokanga ʻoku nofo ofi?

Fehuʻi ki he tokotaha ko hai ʻoku loto ke kau. ʻI he loto-lelei ʻa e kotoa, fili ha taha fetuʻutaki ki he ngaahi fakamatala ʻoku ʻi he taimi, ha taha tokoni ʻi he taimi ʻe ʻikai ai, mo ha founga ʻoku mahino ke tuʻu ai ʻa e ngaahi tokanga fakavave. Fakapapau ko e hā ʻe lava ke vahevahe.

ʻE lava nai ke foaki ʻe he tokotaha fakatōketā ha ngaahi fakamatala ki he tokotaha?

Fehuʻi ki he ʻofisi ʻo e tokotaha fakatōketā ko e hā ʻa e loto-lelei pe ngaahi tohi ʻoku fiemaʻu muʻa ʻi he vahevahe ʻo e ngaahi fakamatala. ʻOku fiemaʻu ʻe he ngaahi kautaha tokoni ha tuku-tohi, pea ʻoku kehekehe ʻa e ngaahi lao. ʻOku ʻikai lava ke fakamoʻoni ʻe he peesi ni ʻa ho mafai fakalao.

Ko e hā ʻoku totonu ke u fai ʻi he taimi ʻo e ʻaʻahi?

Fehuʻi ki he tokotaha pe ko e hā ʻa e founga ʻoku loto ai ke ne ʻalu ʻi he taimi. Kapau ʻoku loto ia, ʻe lava foki ke ke fetaulaki mo ha tokoni ʻi he feituʻu, fakatonutonu ha ʻaʻahi, pe sivi ʻa e ngaahi tokoni. Tuku ha taimi ke fiefia ai ʻi he fakataha.

Kapau ʻoku liliu ʻa e fiemaʻu tokoni ʻo e tokotaha?

Talanoa mo e tokotaha mo e kakai ʻoku tokoni kiate ia. Toe vakai ʻa e ngaahi ngāue ʻoku faingataʻa, ʻa e tokoni ʻoku malava, mo e taha ʻoku lava ke tali ʻi he feituʻu. Ko e tokotaha fakatōketā pe tokotaha tokanga fakasōsiale ʻe lava ke tokoni ke vakai ʻa e ngaahi tokanga.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. Long Distance Caregiving · Alzheimer's Association
  2. Early-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
  3. FAQ: How can I help with caregiving from far away? · Family Caregiver Alliance

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.