ምስ ስድራ ዝፈላለየ ብዛዕባ ክንክን ዴመንሺያ

ኣባል ስድራ ዴመንሺያ ዘለዎ እንተ ኮይኑ፡ ሰባት ስድራ ብዛዕባ ደሕንነት፡ ክንክንን ወደፍቲ ኩነትን ክፈላለዩ ይኽእሉ። ሓደ ሰብ ዕለታዊ ጸገማት ክርእይ ይኽእል፤ ካልእ ድማ ብዘይ ምብጻሕ ክበጽሕ ወይ ቅድሚ ዝነበረ ኩነት ክዝክሮ ይኽእል። ገንዘብ፡ ርሕቀት፡ ስራሕን ናይ ስድራ ተራታትን ጸቕጢ ክውስኹ ይኽእሉ። ግርጭ ዘሕዝን እዩ፡ ግን ብርእሱ ሓደ ሰብ ካልእ ካብ ዝኣክል ኣይሓስብን ማለት ኣይኮነን።

መምርሒ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ግርጭታት ስድራ ብዘይ ጥርዓን ምስምዓን፡ ብዝርዝር ስራሓት ክንክን ምዝራብን፡ ድልውነት ምስ ዝቕየር ናብ ዘረባ ምምላስን ይመኽር። Dementia Australia ድማ ስድራ ብዛዕባ ውሳነታት ክንክን ክፈላለዩ ከም ዝኽእሉን ካልእ ሓገዝ ክደልዩ ከም ዝኽእሉን ይጠቅስ። እዚ መምርሒ ኣገባብ ዘረባ ይህብ እምበር ሕጋዊ ስልጣን ኣይፈትሕን ንሓደ ሰብ ዝኾነ ክንክን ኣይውስንን።

ሰብ ኣብ ማእከል ከመይ ክንሕዞ ንኽእል?

ዴመንሺያ ዘለዎ ሰብ ንዝዀነ ዝደልዮ፡ ብኸመይ ክሳተፍ ከም ዝደሊ ሕተቶ። ምልክታ ዴመንሺያ ብዕለታዊ ህይወቱ ዘለዎ ቦታ ኣይውስድን። ንዝኣክል ክእትዉ ዝደሊ ሰብ፡ ብኸመይ ሓበሬታ ክካፈል ከም ዝመረጸ ሕተቶ። ሓገዝ ኣመለኻኽታኡ ክገልጽ እንተ ደሊ ግዜ ሃቦ፡ ሓደ ምርጫ ብሓደ ግዜ ተዘራረቡ።

መምርሒ ቀዳማይ ስጉምትታት ድሕሪ ምርመራ ሰብ ኣብ ወደፍቲ ዕቅድ ከም ዝሳተፍ ሓሳባት ኣለዎ። ሰብ ንሓደ ሰብ ብውሳነ ክሕግዝ ዝመረጸ እንተ ኮይኑ፡ ምስጢርን ድልየታትን ብምኽባር ነቲ ሰብ ኣብ ዘረባ ኣእትዎ። ኣባላት ስድራ ብዛዕባ ህጋዊ ስልጣን ውሳኔ እንተ ተፈላለዩ፡ ብግምት ፈንታ ኣፍላጢ ሰብ ብሓጋዚ ሕተቱ።

ስድራዊ ዘረባ ከመይ ክንጅምር?

ብዝሓሸ እቲ ግዜ ቅድሚ ጸገም ዝኾነ ብሰላም ዝርገሐሉ ግዜ ምረጽ። ንዘረባ ሓንቲ ጉዳይ ውሰን፡ ንኣብነት መን መጓዓዝያ ክህብ ከም ዝኽእል ወይ ቀጻላይ ቀጠሮ ብኸመይ ክኸውን ከም ዝኽእል። ብዙሕ ጸገማት ዝዛረብ ዝርዝር ንኽልቲኦም ንምስማዕ ይጸግም።

ቅድሚ ዘረባ፡ ዝረኣኻዮ ከምኡ’ውን ዝግመትካዮ ጽሓፍ። ንኣብነት፡ “ኣቦይ ኣብዚ ወርሒ ክልተ ቀጠሮታት ኣይተረኸበን” ዝብል ዝርዝር ምልክት እዩ። “ኣቦይ ኣብ ዝኾነ ነገር ክሰርሕ ኣይክእልን” ዝብል ግን ገለ ብቑዓቱን ምርጫኡን ዘይገልጽ ሰፊሕ ድምዳሜ እዩ።

ነፍሲ ወከፍ ብዛዕባ ዝጨንቖ ክገልጽ ዕድል ሃቦ። ብዘይ ምቑራጽ፡ ብዘይ ምውቃስን ብዘይ ምልዓዝ ጥርሑ ዝኾነ ተራ ምስ ካልእ ምውዳርን ኣይትስምዑ። ሓደ ርሑቕ ዝነብር ሰብ ዕለታዊ ድልየት ክርእዮ ኣይክእልን ይኽእል፤ ብዙሕ ክንክን ዝገብር ሰብ ድማ ደኺሙ ክኸውን ይኽእል። እቲ ክልቲኡ ተመክሮ ኣገዳስ እዩ፡ ኣረኣእያኦም ዝፈላለ እንተ ኮነ ድማ።

ኣብ ምርኻብ እንታይ ክንዘራረብ?

ዘረባ ተግባራዊ ይሰነ። ሓጺር ዝርዝር ኣጀንዳ ስድራ ብሓደ ግልጺ ቀጻሊ ስጉምቲ ክወጽኡ ክሕግዞም ይኽእል፦

ሕቶ ሕክምና እንተ ኮነ፡ ሕቶ ጽሓፍ ናብ ጉጅለ ክንክን ሕተት። መምርሒ ቀጠሮ ሓኪም ንዚ ዘረባ ክድሊ ይሕግዝ። ብዛዕባ ሰነዳት ሕጋዊ፡ ጥቕምን ውዕላትን ዝምልከቱ ግርጭታት ብሕጊ ሓገዝ ዝፈልጡ ብቑዓት ሰባት ኣቕርብዎም።

ስራሓት ክንክን ብፍትሒ ከመይ ክንኽፋፈል?

ፍትሒ ኩሉ ጊዜ ማለት ብእኩል ማለት ኣይኮነን። Alzheimer’s Association ነቲ ዝርዝር ስራሕ ግዜን ገንዘብን ጻዕርን ዘቃልል ዝርዝር ክገብር ይመኽር። ድሕሪኡ ነፍሲ ወከፍ ዝደልዮን ብሓቂ ክገብሮ ዝኽእልን ሕተት።

ገለ ሰባት ንመደበኛ ምብጻሕ ወይ ውልቃዊ ክንክን ክሕግዙ ይኽእሉ። ካልኦት ድማ ቀጠሮታት ምምሕዳር፡ መጓዓዝያ፡ ምልኣኽ መግቢ፡ ጽሑፋትን ሰሙናዊ ምርኣይን ብዝሓሸ ክሰርሑ ይኽእሉ። ሰብ ብርሕቀት ዝነብር ድማ፡ ሰብ እንተ ተሰማሚዑ፡ ደውላት ክመርሕ፡ ኣገልግሎት ኣብ ዞባ ክደሊ፡ ወይ ዕቑባ ክገዝእ ይኽእል። መምርሒ ክንክን ብርሕቀት ንተራታትን ሓበሬታን ብዛዕባ ምብጻሕን ዝብል ምሉእ ዕቅዲ ይህብ።

ዝተሰማምዑሉ ስራሓት ኣብ ሓደ ሓባራዊ ካላንደር ወይ ጽሑፍ ዝርዝር ኣስፍሮም። መን ተሓላላፊ ምዃኑ፡ ብኸመይ ዝግዝአ፡ ዕቅዲ እንተ ተቐይሩ መን ክርከብ ከም ዝኽእል ኣካትቱ። ጤንነት ሰብ፡ ግዜ ስራሕ ወይ ዓቕሚ ክንክን እንተ ተቐይሩ ዝርዝር ድጋሚ ርኣዮ። መምርሒ ክንክን ባዕልኻ ንካልኦት ክሕግዙ ክሕተቱ ዝኽእሉሉ መገድታት ይሸፍን።

ገና ክንሰማማዕ ኣይከኣልናን እንተ ኮይንና እንታይ ክንገብር ንኽእል?

ንዝፍለጥ ሓቅታትን ሰብ ዝደልዮን ንዘይተፈትሐ ሕቶ ተመለሱ። ኣብ ሓደ ምርኻብ ኩሉ ክፈትሑ ኣይኮነን ይኽእል። ንሓደ ድሕነቱ ዝተሓለወ ዝኾነ ቀጻሊ ስጉምቲ ተሰማማዑ፡ ድሕሪኡ ዓቢ ውሳነ ዳግም ክትርኣዩ ግዜ ኣቐምጡ።

ብዛዕባ ምቅይያር ቦታ ግርጭ እንተ ኮነ፡ ቀዳማይ ስጉምቲ ኣዎ ወይ ኣይፋልን ዝብል ምውሳድ ዘየብል፡ ሓበሬታ ምእካብ ኮይኑ ይጅምር። ኣብ ዓዲ ዝጎድል ሓገዝ፡ ሰብ ዝመርጾ፡ ስድራ ክፈልጦ ዝደልዩ ኣማራጺታት ሕተቱ። ቤት ክንክን ዝበጽሑ ወይ ምስ ኣቕራቢ ኣገልግሎት ኣብ ቤት ዝኾነ ምዝራብ ብዘይ ሰብ ዝወሰነ ምንቃል ቦታ ሓበሬታ ክህቡ ይኽእሉ። መምርሒ ቤት ክንክን ንምውዳድ ኣማራጺታት ሕቶታት ኣለዎ።

ግርጭ እንተ ቀጸለ፡ ሓደ ዝኣመንካ ካልኣይ ሰብ ክሕግዝ ሕተት። ብዝሰማማዕ ጉዳይ፡ እቲ ሰብ ዝርእዮ ሓኪም፡ ሰራሕተኛ ማሕበራዊ ጉዳይ፡ ኣማኻሪ፡ ኣደራዳሪ ወይ መራሒ ሃይማኖት ክኸውን ይኽእል። ጉጅለ ደገፍ ድማ ኣብ ዝመስል ለውጥታት ዘለዉ ሰባት ዝርከቡሉ ቦታ ኮይኑ፡ ስድራ ክዛረቡሉ ክሕግዞም ይኽእል። ብሕክምናዊ፡ ሕጋውን ገንዘባውን ሕቶታት ምኽሪ ፍሉይ ኣገዳስነት ኣለዎ።

ስድራ ኣብ ደሕንነት ወይ ክንክን ሰብ ዘሎ ጸለዋ እንተ ኮነ፡ ብዞባኻ ዘሎ ብቑዕ ኣገልግሎት ሓገዝ ተሓታተዉ። ሰብ ብግርጭ ስድራ ማእከል ከይተሓዝ ኣይግበሩ። ኣብ ዝኾነ ኣብ ቅልጡፍ ሓደጋ እንተ ኮነ፡ ዞባዊ ኣገልግሎት ድንገተኛ ተጠቐሙ።

ስድራ ኩሉ ጊዜ ክሰማማዕ ኣይክእልን ይኽእል፤ ሓደ ዘረባ ድማ ኩሉ ጉዳይ ክፈትሕ ኣይክእልን ይኽእል። ንሰብ ምስምዓን ቀጽሉ፡ ግልጺ ቃልኪዳን ግበሩ፡ ሓደ ዘመድ ኩሉ ብገዛእ ርእሱ ክሰቅል ቅድሚ ምግባሩ ሓገዝ ሕተቱ።