Mondverzorging voor iemand met dementie

Mondverzorging is persoonlijk. Iemand die met dementie leeft, vergeet misschien een vertrouwde routine, vindt het gebruik van een tandenborstel vermoeiend of voelt zich ongemakkelijk als een ander hulp aanbiedt. Houd de routine rustig en respectvol. De persoon moet zoveel doen als hij of zij kan en wil.

De tandheelkundige gids van de Alzheimer’s Association en het tandheelkundig advies van Dementia Australia raden aan een vertrouwde routine te gebruiken, korte instructies te geven en een tandarts te raadplegen wanneer er problemen ontstaan. Deze pagina is algemene informatie. Het is geen tandheelkundig advies en geen zorgplan voor één bepaalde persoon.

Hoe houd ik de dagelijkse mondverzorging vertrouwd?

Gebruik het gebruikelijke moment en de gebruikelijke plek als die nog werken. Zet de tandenborstel, tandpasta en handdoek neer waar de persoon ze verwacht. Leg uit wat je gaat doen voordat je begint en geef dan één eenvoudig signaal tegelijk. “Pak de tandenborstel” is makkelijker te volgen dan een lange reeks instructies.

Geef de persoon de tijd voor elke stap. Als hij of zij zelf kan poetsen, laat die dan. Als een herinnering genoeg is, wacht dan voordat je meer hulp aanbiedt. Sommige mensen vinden het makkelijker om bij de wastafel te zitten of een tandenborstel met een handvat te gebruiken die goed in de hand ligt. Vraag de tandarts om opties als de gewone tandenborstel moeilijk te hanteren is.

Maak het poetsen geen test of wedstrijd. Als de persoon nee zegt, wegtrekt of overstuur raakt, pauzeer dan. Probeer het later opnieuw, verander de omgeving of vraag de tandarts om advies. Duw geen tandenborstel in iemands mond en houd de persoon niet vast om de taak af te maken.

Als een routine die eerder werkte moeilijk wordt, kijk dan welke stap lastig is. De persoon weet misschien niet wat hij of zij met de tandenborstel moet doen, houdt niet van een nieuwe tandpasta, is moe of heeft last van de mond. Dit zijn mogelijkheden, geen diagnose. Een korte notitie over wanneer de moeilijkheid optreedt, kan de tandarts helpen de volgende stappen te bespreken. Verander één onderdeel van de routine tegelijk, zodat duidelijk wordt wat de persoon prettig vindt.

Hoe help ik en bescherm ik de privacy?

Vraag altijd toestemming, ook als de persoon eerder hulp heeft gehad. Vertel wat je van plan bent en wacht op zijn of haar reactie. Als de persoon akkoord gaat, houd de deur dicht, gebruik een handdoek om de kleding te beschermen en laat alleen het nodige gebied zien. Spreek af welke helper de persoon prettig vindt.

Als de persoon fysieke hulp nodig heeft, leg dan elke stap uit voordat je die uitvoert en stop als de persoon zichtbaar van streek raakt. Een tandarts kan een veilige routine laten zien die bij de behoeften van de persoon past. Improviseer geen fysieke begeleiding en gebruik geen techniek die je niet door een deskundige bent laten zien.

Wat moet ik weten over een gebit?

Bewaar het gebit op de gebruikelijke, duidelijk herkenbare plek van de persoon. Vraag de tandarts hoe het gereinigd en bewaard moet worden en of de pasvorm gecontroleerd moet worden als de persoon zich ongemakkelijk voelt. Als het gebit in een zorginstelling wordt gedragen, merk het bewaarbakje dan zo, dat personeel het kan herkennen.

Duw het gebit niet in de mond als de persoon zich verzet of pijn lijkt te hebben. Een los of ongemakkelijk gebit kan eten moeilijker maken; vraag de tandarts wat je dan moet doen. Onze gids over maaltijden gaat over een rustige maaltijdopzet en wanneer eetproblemen professioneel advies vragen.

Hoe bereiden we een tandartsbezoek voor?

Boek een moment waarop de persoon meestal uitgerust is. Als de persoon ermee instemt, laat de tandartspraktijk dan vooraf weten dat er misschien meer tijd, een rustige uitleg of hulp van iemand die de persoon vertrouwt nodig is. Neem een actuele medicijnlijst mee en een korte notitie over wat moeilijk is geworden, zoals poetsen, kauwen of het dragen van een gebit.

Vraag het tandheelkundig team om stap voor stap uit te leggen wat er gaat gebeuren. Een vertrouwde begeleider kan de persoon helpen om zich veiliger te voelen, maar de persoon moet deel blijven uitmaken van het gesprek en de beslissingen. Als reizen naar een gewone praktijk moeilijk is, vraag de tandarts dan naar toegankelijke afspraakmogelijkheden in jouw omgeving.

Hoe houden andere helpers de routine consistent?

Als een familielid, thuiszorgmedewerker of medewerker van een verzorgingshuis helpt, spreek dan met de persoon af welke routine hij of zij prettig vindt. Gebruik waar mogelijk dezelfde vertrouwde plek en hetzelfde korte signaal. Vraag of de persoon de voorkeur geeft aan een bepaalde helper bij elk moment.

Als de persoon ermee instemt, deel dan alleen de gegevens die de volgende helper helpen: het gewenste moment, wat de persoon zelf kan, welk onderdeel moeilijk is en wanneer hij of zij wil dat de hulp stopt. Houd eventuele schriftelijke notities privé en volg het gebruikelijke proces van de zorginstelling. Een geschreven routine is een leidraad, geen toestemming om door te gaan als de persoon nee zegt. Voorkeuren kunnen veranderen, dus vraag opnieuw en pas aan. Als verschillende benaderingen allemaal moeilijk zijn gebleken, beschrijf dan wat je hebt opgemerkt aan het tandheelkundig team en vraag om advies voor die persoon.

Welke tekenen moet ik de tandarts vertellen?

Mondpijn is niet altijd makkelijk te beschrijven. Aan het gezicht trekken, weigeren te poetsen, veranderingen in het eten of verstoorde slaap kunnen aanwijzingen zijn, maar ze bewijzen geen tandprobleem. Vertel de tandarts wat je hebt gezien en wanneer het begon. De tandarts kan controleren op pijn, tandvleesproblemen, cariës of een gebit dat niet meer goed past.

Als iemand een nieuw probleem heeft met kauwen of slikken, neem dan contact op met de zorgverlener of tandarts. Verander de structuur van het eten niet, gebruik geen mondbehandelingen en probeer geen slikoefeningen op basis van een algemeen artikel. Zoek dringend hulp bij ernstige pijn, zwelling, bloedingen of een ander acuut medisch probleem.

Het doel is een routine die de persoon kan accepteren, met zo weinig mogelijk hulp. Een vertrouwde herinnering, een comfortabele houding of een latere poging kan genoeg zijn. Als het probleem blijft bestaan, vraag de tandarts dan welke steun bij de persoon past.