ሓገዝ ኣፍ ንሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ

ክንክን ኣፍ ውልቃዊ ጉዳይ እዩ። ሰብ ዝነብር ብዴመንሺያ ዝለመድዎ ልማድ ክሕስዖ፡ ብሩሽ ክጥቀም ክጸግሞ፡ ወይ ሰብ ካልእ ሓገዝ ክህቦ ምስ ተፈተነ ክሕምም ይኽእል። ክንክን ብምቕሳፍን ኣኽብሮትን ዕቀቦ። ሰብ ክኽእሎ ዝኽእል ዝደሊ ኩሉ ይግበር።

መምርሒ ክንክን ጥርሲ ናይ Alzheimer’s Association ከምኡ’ውን ምኽሪ ጥርሲ ካብ Dementia Australia ዝለመድ ልማድን ሓጺር መምርሒን ጸገም ምስ ዝኸውን ካብ ጥርሲ ሓኪም ሓገዝ ክወስድ ይሕብሩ። ሓበሬታ ጠቅላላ እዩ፤ ምኽሪ ጥርሲን ንሓደ ፍሉይ ሰብ ዝኸውን መደብን ኣይኮነን።

ዝለመድዎ ክንክን ኣፍ ብኸመይ ክሕሉ ይኽእል?

ሰብ ዝለመዶ ግዜን ቦታን እንተ ኮነ ዝሰርሕ ተጠቐመሉ። ብሩሽን ጸዓንን ፎጣን ሰብ ክጽበዮ ዘሎ ቦታ ኣቐምጦም። ቅድሚ ምጅማርካ እንታይ ክትገብር ምዃንካ ግለጾ፡ ድሕሪኡ ብሓንሳብ ሓደ ቀሊል ምልክቲ ሃብ። “ብሩሽ ሓዝ” ካብ ዝረዝም መምርሒታት ብቐሊሉ ይስዕብ።

ንሰብ ነፍሲ ወከፍ ስጉምቲ ግዜ ሃብ። ብገዛእ ርእሱ ክኽሕጽ ዝኽእል እንተ ኮነ ይፍቀድ። ቀሊል ዘኽታል ጥራይ ዝደሊ እንተ ኮነ ንደጊም ሓገዝ ምህባት ተጸበ። ገለ ሰባት ኣብ ሓደ ማይ ጸዓን ተቐሚጦም ወይ ብብሩሽ ብኢዶም ዝሕዙዎ ኩርናዕ ዘለዎ ክኸውን ይሕግዞም። ብሩሽ ዝለመድዎ ብቐሊሉ ዘይኮነ እንተ ኮነ ኣማራጺ ምስ ጥርሲ ሓኪም ተዘራረብ።

ብሩሽ ኣብ ውድድርን ፈተናን ኣይትቕይሮ። ሰብ እንተ ዘይበለ፡ ኣብ ድሕሪ እንተ ኣዕረየ ወይ ተጸቢቡ እንተ ኮነ ደው በል። ደጊምካ ፈትን፡ ቦታ ቀይር ወይ ካብ ጥርሲ ሓኪም ምኽሪ ሓትት። ብብሩሽ ናብ ኣፉ ኣይትግፋዕ፡ ኣብ ምሕጻብ ድማ ኣይትሕዞ።

ዝለመድዎ ልማድ ጸገም እንተ ኮነ፡ ኣየናይ ስጉምቲ ጸገም ከም ዝፈጥር ርኣይ። ሰብ ብሩሽ ብኸመይ ከም ዝጥቀመሉ ዘይፈልጥ፡ ሓድሽ ጭንፈር ዘይምቹ፡ ዝደኸመ፡ ወይ ኣፉ ዝሓምም ክኸውን ይኽእል። እዞም ድሉዋት ኣማራጺታት እምበር ምርመራ ኣይኮኑን። ሓጺር መዝገብ ናይ ዝኸውን ግዜ ንጥርሲ ሓኪም ብዛዕባ ቀጻሊ መደባት ንኸዘራርብ ይሕግዞ። ሓደ ክፋል ልማድ ብግዜ ቀይር፡ ሰብ ዝመርጾ ክፍለጥ።

ብኸመይ ኣብ ምሕጋዝ ምስ ውልቃዊነት ክኸውን ይኽእል?

ቅድሚ ምሕጋዝ ዘይተኸኣለ እንተ ኮነ እውን ሕተት። እንታይ ክትገብር ምዃንካ ንሰብ ንገሮ ምላሹ ተጸበ። ፍቓድ እንተ ሂቡ ንበሩን ኣዕጽዎን ዝዓጽው፡ ንክዳን ንምሕላው ፎጣ ተጠቐም፡ ዝድለ ጥራይ ክፍሊ ግለጽ። ሰብ ዝተመቻቸሉ ሓጋዚ ኣስማም ምርጫ ክብል ተሰማማዑ።

ሰብ ብኢድ ዝኾነ ሓገዝ ክደሊ እንተ ኮነ፡ ቅድሚ ዝገብሮ ስጉምቲ ግለጾ፡ ሰብ ጭንቀት እንተ ኣርኣየ ድማ ደው በል። ጥርሲ ሓኪም ንዝለዓለ ልምዲ ዝሕብሮ እንተ ኮነ ይኸውን። ብዘይ ዝተማሃርካ ኣገባብ ወይ ብዘይ ምኽሪ ብቑዕ ሙያዊ ሰብ ኣይትምልስ።

ብዛዕባ ጥርሲ ክፈልጥ ዘለኒ እንታይ ኢዩ?

ጥርሲ ብዝለመደ ብሓበሬታ ዝተፈልጠ ቦታ ዕቀቦ። ብኸመይ ከም ዝጸዳን ከም ዝዕቀብን ምስ ጥርሲ ሓኪም ሕተት፡ ሰብ ጭንቀት እንተ ኣርኣየ ድማ ሕቐ ክረኽበሉ ይግባእ ድዩ ሕተት። ጥርሲ ኣብ ክንክን ቦታ እንተ ዝለበሰ ንሰራሕተኛታት ክፈልጥዎ ሳጹን ምልክት ግበሮ።

ሰብ እንተ ተቓወመ ወይ ሕማም እንተ ዘሎ ጥርሲ ብግዱድ ኣብ ኣፍ ኣይትእቱ። ጥርሲ ሕቁ ወይ ዘይምቹ እንተ ኮነ ምግቢ ጸገም ይፈጥር፤ ብኸመይ ከም ዝግበር ምስ ጥርሲ ሓኪም ሕተት። መምርሒ ምግቢ ብዛዕባ ቀሊል ምዳል ምብላዕን ምስ ሙያዊ ምኽሪ ዘድልዩ ጉዳያት ይዛረብ።

ቀጠሮ ጥርሲ ብኸመይ ክድለ?

ሰብ ብዙሕ ግዜ ዕረፍቲ ዝኾነሉ ግዜ ቀጠሮ ሓዝ። ሰብ እንተ ተስማሚሙ፡ ቅድሚ ግዜ ንቤት ጥርሲ ክንውን ግዜ ኣብ ዝደሊ ዝበለ ግዜ ጸገም ከም ዝኸውን፡ ብሰላም ዘተብህል ወይ ብሰብ ዝትሕዞ ሓጋዚ ክሓግዝ ክኸውን ከም ዝኽእል ንገሮም። ዝሓደሰ ዝርዝር መድሃኒትን ብዛዕባ ምብላዕ፡ ምጥራግ ወይ ምልባስ ጥርሲ ዘጋጠመ ጸገም ሓጺር ማስታወሻ ኣምጽእ።

ቡድን ጥርሲ ቅድሚ ዝካየድ ስጉምቲ ብቅደም ተኸተልን ከም ዝግለጽ ሕተት። ዝፈልጦ ሓጋዚ ሰብ ክሰላሰል ክሕግዝ ይኽእል፤ ውሳነን ዘረባን ግና ሰብ ክሳተፍ ኣለዎ። ናብ መደበኛ ቤት ጥርሲ ምኻድ ጸጋሚ እንተ ኮነ፡ ኣብ ዓዲኻ ዝርከብ ዝቐለለ ቀጠሮ ሕተት።

ካልኦም ሓጋዚ ንመደብ ዝኸውን ብኸመይ ክሕዝዎ ይኽእሉ?

ኣባል ስድራቤት፡ ሰራሕተኛ ገዛ ወይ ሰራሕተኛ ቤት ክንክን እንተ ሓጊዞ፡ ምስ ሰብ ዝሰማምዕ መደብ ብምቕሳፍ ተሰማማዑ። ብተመሳሳሊ ቦታን ሓጺር ምልክትን ኣብ ዝክኣል ግዜ ተጠቐሙ። ንሓደ ፍሉይ ሰብ ብዘበሉ ግዜ ክሕግዝ ምርጫ ኣለዎ ድዩ ሕተቶም።

ሰብ እንተ ተሰማሚሙ፡ ንዝቕጽል ሓጋዚ ዝሓግዝ ሓበሬታ ጥራይ ኣካፍል፦ ዝመረጾ ግዜ፡ ብገዛእ ርእሱ ዝኽእሎ ነገር፡ ዝኸበደ ስጉምቲን ሓገዝ ክቆም ዝደሊ ግዜን። ዝጽሓፍ ማስታወሻ ብውልቃዊ ዕቀብ፡ ናይ ቤት ክንክን ልማዳዊ ኣገባብ ድማ ተጠቐም። ጽሑፋዊ መደብ መምርሒ እምበር ሰብ እንተ በለ ክቕጽል ፍቓድ ኣይኮነን። ድሌት ክቅየር ይኽእል እዩ፤ ስለዚ ደጊምካ ሕተቶ ተኣማማዶ። ብዙሕ ኣገባባት ኣጸጋሚ እንተ ኮኑ፡ ንጥርሲ ቡድን ዝረኣኻዮ ግለጾም፡ ንሰብ ሓደ ምኽሪ ሕተቶም።

ብኸመይ ናብ ጥርሲ ሓኪም ክጠቅስ?

ሕማም ኣፍ ብቀሊሉ ክግለጽ ኣይከኣልን። ገጽ ምጭብጫብ፡ ምክንካን ምእባይ፡ ምምጋብ ምብላዕ ወይ ድቃስ ምቕያር ፍንጭታት ክኾኑ ይኽእሉ፤ ግና ጥርሲ ጸገም ከም ዘሎ ኣይረጋግጽን። ዝረኣኻዮን ንመበል ዝጀመረሉን ንጥርሲ ሓኪም ንገሮ። ሓኪም ጥርሲ ሕማም፡ ጸገም ስኒ፡ ወይ ጥርሲ ዝሰማማዕ ዘይኮነ ክፈትሽ ይኽእል።

ሓድሽ ጸገም ምብላዕ ወይ ምስታይ እንተ ኣጋጠመ፡ ምስ ሙያዊ ጥዕና ሰብ ወይ ጥርሲ ሓኪም ተዘራረብ። ብሓሳብ ዝነበበ ጽሑፍ ጥራይ ተመርኮስካ ክፍሊ ምግቢ ኣይትቕይር፡ መድሃኒት ኣፍ ኣይትጥቀም፡ ወይ ኣገባብ ምስታይ ኣይትፈትን። ንጭንቀት ኣዝዩ ኣጸጋሚ ሕማም፡ ዕብጠት፡ ደም ወይ ካልእ ቀጥታዊ ጸገም ጥዕና ድንገተኛ ሓገዝ ድለ።

ዕላማ ሰብ ዝቕበሎን ብዝንኣሽ ሓገዝ ዝኽእልን ልማድ እዩ። ሓደ ቀሊል ምልክቲ ወይ ዕረፍቲ ዝረከበሉ ግዜ ክሓግዝ ይኽእል። ጸገም ከም ዘሎ እንተ ኮነ ጥርሲ ሓኪም ንሰብ ዝኾነ ሓገዝ ከም ዝሰማምዕ ሕተቶ።