Tokanga

Tauhi ʻa e Nifo mo e Ngutu ki ha Tokotaha ʻoku ʻi ai ʻa e Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 6Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

Tauhi ʻa e tauhi-nifo ʻoku ʻiloa, faingofua mo ʻikai vave. Foaki ha lea ʻe taha ʻi he taimi, tuku ke fai ʻe he tokotaha ʻa e meʻa ʻoku lava ʻe ne fai, fehuʻi kimuʻa ʻi he tokoni, pea malolo kapau ʻoku loto-mamafa. Fehuʻi ki he tokotaha nifo ki he mamahi, ʻa e nifo-fakatupu, pe ʻa e faingataʻa ʻi he kai pe fufulu.

  • Fakaʻaongaʻi ʻa e founga ʻoku ʻiloa ʻe he tokotaha, pea teuteu ʻa e ngaahi meʻa kimuʻa pe ʻoku tokoni.
  • Foaki ha lea ʻe taha ʻi he taimi, pea tuku ke fai ʻe he tokotaha ʻa e meʻa lahi taha ʻe lavá.
  • Fehuʻi kimuʻa pe ʻoku tokoni, tauhi ʻa e malu ʻo e tokotaha, pea malolo kapau ʻoku loto-mamafa.
  • Fehuʻi ki he tokotaha nifo ki he mamahi, ʻa e nifo-fakatupu, pe ʻa e liliu ʻi he kai pe fufulu.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
  1. Ko e hā ʻa e founga ke tauhi ai ʻa e tauhi-ngutu ʻi he ʻaho ʻaho ʻoku ʻiloa?
  2. Ko e hā ʻa e founga ke tokoni ai ʻo tauhi ʻa e malu ʻo e tokotaha?
  3. Ko e hā ʻoku totonu ke u ʻilo ki he nifo-fakatupu?
  4. Ko e hā ʻa e founga ke teuteu ai ki he fakataha ki he tokotaha nifo?
  5. Ko e hā ʻa e founga ke tauhi ai ʻe he kau tokoni kehe ʻa e founga tatau?
  6. Ko e ngaahi fakaʻilo ʻe totonu ke u fakahā ki he tokotaha nifo?

Ko e tauhi-ngutu ko e meʻa ʻo e tokotaha pe. ʻOku lava ke ngalo ʻe he tokotaha ʻa e founga ʻoku ʻiloa, ʻe lava ke faingataʻa ke ngāue ʻaki ha ʻakau-nifo, pe ʻe lava ke haʻisia ʻa e tokotaha kapau ʻoku fakaʻofa ʻe ha tokotaha kehe ha tokoni. Tauhi ʻa e founga melino mo fakaʻapaʻapa. ʻOku totonu ke fai ʻe he tokotaha ʻa e meʻa lahi taha ʻe lavá mo e meʻa ʻoku ne loto ki ai.

ʻOku fokotuʻu ʻe he tohi ʻa e Alzheimer’s Association ki he tauhi-nifo mo e fakatotonu ʻa Dementia Australia ki he tauhi-nifo ke fai ʻaki ha founga ʻoku ʻiloa, ngaahi lea nounou, mo e tokoni mei he tokotaha nifo ʻi he taimi ʻoku ʻi ai ha palopalema. Ko e peesi ni ko e fakamatala lahi pē, ʻoku ʻikai ko e tokoni ki he nifo pe palani-tokoni ki ha tokotaha makehe.

Ko e hā ʻa e founga ke tauhi ai ʻa e tauhi-ngutu ʻi he ʻaho ʻaho ʻoku ʻiloa?

Fakaʻaongaʻi ʻa e taimi mo e feituʻu ʻoku ʻiloa ʻe he tokotaha kapau ʻoku ngāue ia. Teuteu ʻa e fufulu-nifo, paʻanga-nifo mo e tauʻi ki he feituʻu ʻoku ʻamanaki ai ʻe he tokotaha. Fakahā ʻa e meʻa ʻoku ke fai kimuʻa pe ʻoku kamata, pea foaki ʻa e lea ʻe taha ʻi he taimi. Ko e “Toʻo ʻa e fufulu-nifo” ʻoku faingofua ange ke muimui ʻi ia ʻi he ngaahi fakatotonu lahi.

Foaki ʻa e taimi ki he tokotaha ke fai ʻa e ngaahi fakaʻaho. Kapau ʻe lava ke fufulu ʻaʻane, tuku ke ne fai. Kapau ʻoku lava ʻa e fakamanatu, tali ki mu’a ʻi he tokoni fakaʻaho. ʻE fiema’u ʻe he niʻihi ke nofo ʻi he sinki pe ngāue ʻaki ha fufulu ʻoku faingofua ke ne puke. Fehuʻi ki he tokotaha nifo kapau ʻoku faingataʻa ʻa e fufulu ʻoku ʻaʻaʻa.

ʻOua ʻe liliu ʻa e fufulu-nifo ko e fakalelei pe ko e tauʻi. Kapau ʻoku ʻuʻuʻu pe ʻalu ʻi he tokotaha pe ʻoku haʻisia, tuku ʻo mahuʻinga. Feinga toe ʻi ha taimi kehe, liliu ʻa e feituʻu pe fehuʻi ki he tokotaha nifo. ʻOua ʻe fakamālohi ke ʻai ʻa e fufulu ki he ngutu, pe puke ʻa e tokotaha ke fakaʻosi ʻa e ngāue.

Kapau ʻoku faingataʻa ha founga kuo ngāue lelei muʻa, sivi ʻa e meʻa ʻoku faingataʻa. ʻE lava ke ʻikai ʻilo ʻe he tokotaha pe ʻe fēfē ʻa e fufulu, ʻikai loto ki ha tuʻunga-nifo foʻou, ʻoku malolo, pe ʻoku ʻi ai ʻa e mamahi ʻi he ngutu. ʻOku ʻikai ko ha fakamaau ʻeni, ka ko e ngaahi faingamālie. Ko ha tohi nounou ʻo e taimi ʻoku hoko ai ʻa e faingataʻa ʻe lava ke tokoni ki he tokotaha nifo ke talanoa ki he ngaahi sitepu hoko hake. Liliu ʻa e konga ʻe taha ʻi he taimi tatau ke ʻiloa ʻa e meʻa ʻoku loto ki ai ʻa e tokotaha.

Ko e hā ʻa e founga ke tokoni ai ʻo tauhi ʻa e malu ʻo e tokotaha?

Fehuʻi muʻa ki he tokoni, neongo kuo tokoni ki mu’a. Fakahā ʻa e meʻa ʻoku ke palani ke fai, pea fakatali ki he tali ʻa e tokotaha. Kapau ʻoku talia ia, tāpuni ʻa e matapā, fakaʻaongaʻi ha tauʻi ke malu ʻa e kofu, pea fakahā pē ʻa e konga ʻoku fiema’u. Fakafepaki ʻa e kau tokoni ʻoku fiemālie ai ʻa e tokotaha.

Kapau ʻoku fiema’u ʻa e tokoni ʻaki ʻa e nima, fakahā ʻa e sitepu kotoa muʻa ʻi he fai, pea malolo kapau ʻoku fakahā ʻe he tokotaha ʻa e mamahi. ʻE lava ke fakahāhā ʻe he tokotaha nifo ʻa e founga malu ʻo e tauhi ʻi he ngaahi fiemaʻu ʻo e tokotaha. ʻOua ʻe fai ʻa e tataki ʻaki ʻa e nima pe ngāue ʻaki ha founga ʻoku ʻikai ke ke ʻosi ako ki ai mei ha tokotaha poto.

Ko e hā ʻoku totonu ke u ʻilo ki he nifo-fakatupu?

Tauhi ʻa e nifo-fakatupu ʻi he feituʻu ʻa e tokotaha ʻoku ʻiloa pea ʻoku mahino ʻa e tuʻunga. Fehuʻi ki he tokotaha nifo pe ʻe fēfē ʻa e fufulu mo e tauhi, pea pe totonu ke sivi ʻa e fe’unga kapau ʻoku ʻikai fiemālie ʻa e tokotaha. Kapau ʻoku ngāue ʻa e nifo-fakatupu ʻi ha feituʻu tokanga, tohi ʻa e ʻeke-tauhi ke ʻiloa ʻe he kau ngāue.

ʻOua ʻe fakamālohi ke ʻave ʻa e nifo-fakatupu ki he ngutu ʻo e tokotaha kapau ʻoku ne ʻuʻuʻu pe ʻoku ʻi ai ʻa e mamahi. Ko e nifo-fakatupu ʻoku ʻikai fe’unga pe ʻoku faingataʻa ʻe lava ke faingataʻa ke kai; fehuʻi ki he tokotaha nifo pe ko e hā ʻa e fai. Ko e tohi ʻo e taimi kai ʻoku ʻi ai ʻa e founga ke teuteu ai ʻa e kai mo e taimi ʻe totonu ai ke fakahā ki he tokotaha moʻui ʻa e palopalema ʻo e kai.

Ko e hā ʻa e founga ke teuteu ai ki he fakataha ki he tokotaha nifo?

Fakahoko ʻa e fakataha ʻi he taimi ʻoku malolo ai ʻa e tokotaha. Kapau ʻoku loto ai ʻa e tokotaha, fakahā ki he ʻofisi-nifo kimuʻa ʻe lava ke fie taimi lahi ange ʻa e tokotaha, ʻaʻo ha talanoa mahino pe tokoni mei ha tokotaha ʻoku ne falala ki ai. ʻAve ha lisi ʻo e mohu ʻoku ʻi he taimi ni pea mo ha tohi nounou ʻo e meʻa kuo faingataʻa, hangē ko e fufulu, kai pe ʻaʻaki ʻo e nifo-fakatupu.

Fehuʻi ki he kau nifo ke nau talanoa ki he ngaahi sitepu ʻe fai ʻi he taimi tatau. Ko ha kaume’a ʻoku ne tokoni ʻe lava ke ne fakafiemālie ʻa e tokotaha, ka ʻe totonu ke ʻi ai pē ʻa e tokotaha ʻi he talanoa mo e ngaahi filifili. Kapau ʻoku faingataʻa ʻa e fe’ave’aki ki he ʻofisi ʻoku faʻa ngāue ai, fehuʻi ki he tokotaha nifo ki he ngaahi taimi fakataha ʻoku faingofua ki ai ʻiho vahefonua.

Ko e hā ʻa e founga ke tauhi ai ʻe he kau tokoni kehe ʻa e founga tatau?

Kapau ʻoku tokoni ha mēmipa ʻo e fāmili, faifatongia ʻi he fale, pe kau ngāue ʻo e feituʻu-tokanga, fakaʻaiʻai ʻa e founga ʻoku fiemālie ai ʻa e tokotaha mo kinautolu. Ngāue ʻaki ʻa e feituʻu ʻoku ʻiloa mo ha lea nounou ʻi he taimi ʻoku faingofua ai. Fehuʻi pe ʻoku nau fie ha tokotaha makehe ke tokoni ʻi he taimi kotoa.

Kapau ʻoku talia ʻe he tokotaha, fakahā pē ʻa e ngaahi meʻa ʻe tokoni ki he tokoni hoko mai: ʻa e taimi ʻoku fiema’u, ʻa e meʻa ʻoku malava ke fai ʻe he tokotaha ʻaʻane, ʻa e konga ʻoku faingataʻa, mo e taimi ʻoku loto ai ke mavahe ʻa e tokoni. Tauhi ʻa e tohi nounou ʻi he malu, pea muimui ʻi he founga ʻoku fai ʻaki ʻe he feituʻu-tokanga. Ko e founga tohi ko ha tataki, ʻikai ko e fakatotonu ke toe fai kapau ʻoku pehē ʻe he tokotaha ʻe ʻikai. Ko e loto ʻo e tokotaha ʻe lava ke liliu, ko ia ke fehuʻi toe ʻi ha taimi kehe mo fetuʻutaki.

Ko e ngaahi fakaʻilo ʻe totonu ke u fakahā ki he tokotaha nifo?

Ko e mamahi ʻi he nifo ʻe faingataʻa ke fakamatala. Ko e tutu ʻi he mata, ʻuʻuʻu ke fufulu, liliu ʻi he kai pe ʻi he mohuʻi-moe ʻe lava ke ko e fakaʻilo, ka ʻoku ʻikai ke fakamaau ai ʻa e palopalema ʻi he nifo. Fakahā ki he tokotaha nifo ʻa e meʻa kuo ke mamata ki ai pea mo e taimi kuo kamata ai. ʻE lava ke vakai ʻe he tokotaha nifo ki he mamahi, ʻa e mahaki ʻi he ngaahi ʻakau, ʻa e kākā ʻo e nifo, pe ʻa e nifo-fakatupu ʻoku ʻikai ke fe’unga lelei.

Kapau ʻoku ʻi ai ha palopalema foʻou ʻi he nifo pe ʻi he gutu, fetuʻutaki ki he kau faʻu moʻui pe tokotaha nifo ʻa e tokotaha. ʻOua ʻe liliu ʻa e tuʻunga ʻo e kai, fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi mohu ʻi he ngutu pe feinga ki ha founga gutu ʻi he tohi ʻoku lahi. Kumi ʻa e tokoni vave ki he mamahi mamafa, fakatupu, toto pe ha palopalema ʻe taha ʻoku fakatalanoa vave.

ʻOku ʻi he ʻaonga ke ʻi ai ʻa e founga ʻoku loto ai ʻa e tokotaha pea malolo taha ʻa e tokoni ʻoku fiema’u. Ko ha fakamanatu ʻoku ʻiloa, ko ha tuʻunga ʻoku fiemālie, pe ha feinga ʻi ha taimi kehe ʻe lava ke ʻaʻaʻa. Kapau ʻoku toe hokohoko ʻa e palopalema, fehuʻi ki he tokotaha nifo ʻa e tokoni ʻoku fe’unga ki he tokotaha.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

Ko e hā ʻoku totonu ke u fai kapau ʻoku ʻuʻuʻu ʻa e tokotaha ke fufulu ʻene nifo?

Malolo ʻoua ʻe fekeʻikeʻi pe fakamālohi ʻa e ngāue. Sivi pe ʻoku mamahi, ʻoku mafatukituki pe ʻoku ʻi ai ʻa e mamahi ʻa e tokotaha, pea toe feinga ʻi ha taimi ʻoku ʻiloa, pe kumi ha founga kehe ʻoku fiemālie ai. Kapau ʻoku toe hokohoko ʻa e ʻuʻuʻu, talanoa ki he tokotaha nifo.

Ko e hā ʻa e founga ke u tokoni ʻo ʻikai ke u ʻave ʻa e malava ʻa e tokotaha?

Teuteu ʻa e fufulu-nifo mo e ngaahi meʻa kehe, pea fakaʻaongaʻi ha lea nounou ki he ʻaho ʻe taha ʻi he taimi. Tuku ke fufulu ʻe he tokotaha ʻaʻane kapau ʻoku malava, pea fehuʻi muʻa ki he tokoni ki ha ngāue taʻe-fakalukufua.

Ko e fēfē ʻa e taimi ʻe ʻaʻahi ai ʻa e tokotaha ki he tokotaha nifo?

Muimui ʻi he fakatotonu ʻa e tokotaha nifo ki he tokotaha ko iá. Fakahā ki he kau nifo ʻa e liliu ʻi he malava ʻo e fakalotolahi pe tokoni, koeʻuhi ke nau teuteu ha palani ʻoku fe'unga.

Ko e hā ʻa e ngaahi fakaʻilo ʻo e mamahi ʻo e ngutu pe ʻo e nifo-fakatupu?

ʻE lava ke tutu ʻe he tokotaha ʻene mata, ʻuʻuʻu ʻi he fufulu pe kai, pe ʻe lava ke haʻisia ʻa e mamahi. Ko e ngaahi fakaʻilo ni ʻe lava ke ʻi ai ha ngaahi ʻuhinga kehe, ko ia ke fakahā ki he tokotaha nifo ke sivi, ʻoua ʻe fakaʻuhinga ʻe koe pē.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. Dental Care · Alzheimer's Association
  2. Dental care · Dementia Australia

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.