Å kle på seg med demens

Å kle på seg er personleg. Den som lever med demens, kan oppleve at val, knappar og rekkjefølgja på stega er vanskelegare enn før. Dei kan òg ha ei sterk preferanse for kjende klede eller ein bestemt stil. Målet er å støtte komfort og val, ikkje å ta over eller få drakta til å sjå ut på ein bestemt måte.

Alzheimer’s Association si rettleiing om påkledning og Dementia Australia sine råd om å kle på seg tilrår å gi nok tid, halde valet enkelt og støtte personen til å gjere det vedkomande kan. Denne sida gir generelle idear. Spør lege om nye vanskar med påkledning eller andre helsespørsmål.

Korleis kan eg tilby val utan å ta over?

Spør kva personen vil ha på seg. Dersom det er vanskeleg å velje frå eit fullt skap, tilby to kjende alternativ. Dei kan velje mellom ei blå skjorte og ei grøn, eller mellom ein genser og ein kardigan. To er eit utgangspunkt, ikkje ein regel. Dersom personen helst vel frå fleire klede, følg vedkomande sitt tempo.

Hald personen sin vanlege smak i sikte. Yndlingsfargar, stoff og kjende antrekk kan gjere valet lettare. Ikkje byt ut stilen deira med det du meiner ser best ut. Ein kombinasjon som ikkje passar saman, er ikkje grunn til å krangle. Dersom personen er komfortabel og klesa passar til været, la valet stå.

Ved kjøp av klede bør du tenkje på komfort og på det personen klarar. Myke stoff, kjende snitt og lukkingar dei kan opne, kan hjelpe. Strikk eller enkle lukkingar kan vere lettare for somme, men ein ny design kan òg kjennast framand. Spør før du erstattar yndlingsklede eller endrar ei rutine.

Kva små steg gjer påkledinga lettare?

Vel ein tid då det er rom for å gå sakte. Hast kan gjere oppgåva meir stressande. Eit roleg og godt opplyst rom der klede er lette å sjå, kan hjelpe. Rydd bort andre ting frå staden der personen kler seg, og legg fram dei valde klede innan rekkjevidde.

Legg klede fram i den rekkjefølgja personen vil ta dei på. Tilby eitt plagg om gongen, og bruk eit kort signal, til dømes «Her er skjorta di.» Ein brei beskjed som «Kle deg på» kan vere vanskelegare å følgje. Ta pausar mellom stega, slik at personen får tid til å forstå og svare.

La personen gjere kvar del vedkomande kan og vil gjere. Dersom personen er usikker på kva som kjem neste, tilby ei påminning eller spør om hjelp er ønskt. Dra ikkje klede på vedkomande og flytt ikkje kroppen utan semje. Dersom eitt steg er frustrerande, stogg og spør kva som kunne gjere det lettare. Nokre gonger er det nok å prøve igjen seinare.

Korleis tek eg vare på privatliv og verdigheit?

Spør før du blir verande i rommet eller hjelper med klede. Personen kan vere komfortabel med å kle seg aleine, eller ønskje at nokon er i nærleiken utan å hjelpe med handa. Følg det vedkomande ber om. Dersom det trengst hjelp, fortel kva du tenkjer å gjere, og sjekk undervegs at personen framleis er komfortabel.

Hald personen tildekt så mykje dei føretrekkjer under skifte. Lukk døra eller gardinane, og unngå å snakke om private forhold der andre kan høyre. Dersom eit familiemedlem eller ein omsorgsarbeidar hjelper, spør om den personen er velkomen. Ønska kan endre seg frå dag til dag, så sjekk kvar gong.

Påminningar om å skifte klede kan kjennast flaussame. Tilby eit reint, kjent alternativ utan å skjelle ut eller rette offentleg. Dersom personen vil ha på seg same antrekket om og om igjen, kan lignande klede eller ein kopi hjelpe til å halde valet kjent. Gjer ikkje skifte av klede til ein test av hukommelse eller sjølvstende.

Rettleiinga om bading har fleire idear om korleis du tek vare på privatlivet under ei anna personleg omsorgsoppgåve.

Kva klede og sko kan kjennast komfortable?

Komfort avheng av personen. Klede som er myke, enkle å ta på og kjende, kan vere betre enn eit nytt antrekk med mange lukkingar. Vel sko personen finn komfortable, og som har god gripeevne. Alzheimer’s Association sitt informasjonsark om påkledning råder til å sjekke at lengda på klede er passande, for å redusere faren for å snuble.

Tenk over dagens temperatur og planar. Personen kan like lag-på-lag-klede, men sjekk om vedkomande kjenner seg for varm eller kald. Ved opphald ute bør du ta med eit plagg som kan leggjast til eller takast av. Alzheimer’s Association råder til å velje komfortable sko og ta omsyn til været. Dette er påminningar til samtalen med personen, ikkje ein uniform eller ein klesregel.

Kva gjer vi dersom påkledinga har blitt vanskeleg på ny?

Dersom det å kle på seg har endra seg tydeleg, spør personen kva som kjennest vanskeleg, og snakk med legen deira. Dementia Australia peiker på at syn, verknader av medisin eller ein anna helsetilstand òg kan gjere påkledinga vanskelegare. Legen kan hjelpe med å sjekke moglege årsaker. Stogg eller endre ikkje medisin på bakgrunn av ein generell artikkel.

Dersom personen brått blir forvirra, søk straks medisinsk hjelp via nødetatane der du bur. NHS si rettleiing om brått forvirra åtferd seier at dette treng hasteomsorg. Advarselen gjeld brå forvirring, ikkje ei gradvis endring i påkledingsrutina.

Leggj merke til kva del av rutina som har endra seg: å velje klede, å sjå dei, å handtere ein lukking eller å halde balansen. Del det du har observert med personen og legen deira, dersom dei går med på det. Ei ny vanske forklarer ikkje i seg sjølv årsaka. Gå ikkje ut frå at personen er stri eller slurvete.

Dersom du hjelper heime eller i ein omsorgssituasjon, spør personen om vedkomande ønskjer at ønska deira blir delte med ein annan hjelpar. Ein kort notis om yndlingsklede, rekkjefølgja dei føretrekkjer og signalet som fungerer, kan hjelpe andre å følgje same rutina. Hald notisen privat, og oppdater han når ønska til personen endrar seg.

Personen styrer framleis klesvalet sitt så mykje vedkomande vil. Tilby berre den hjelpa personen tek imot, gi tid, og respekter dei vala som kjennest komfortable for vedkomande.