ምልባስ ምስ ዴመንሺያ

ምልባስ ውልቃዊ እዩ። ሰብ ዘለዎ ዴመንሺያ ምርጫታትን ዝጥቀመሉ ዕቃታትን ወይ ቅደም ስጉምትታትን ካብ ቀደም ዝኸፍአ ክረኽብ ይኽእል። ዝለመድዎ ክታብ ወይ ዝምርጾ ቅርጺ ድማ ክህልዎ ይኽእል። ዕላማ ብሰላምን ብምርጫን ምድጋፍ እምበር፡ ኣብ ክንዲ ሰብ ምውሳድን ኣልባሻ ብዝደልዮ ዓይነት ምግባርን ኣይኮነን።

መምርሒ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ምልባስ ከምኡ’ውን ምኽሪ Dementia Australia ብዛዕባ ምልባስ ግዜ ብቑዕ ምሃብን ምርጫታት ቀሊል ምግባርን ሰብ ዝኽእሎ ክገብር ምድጋፍን ይመኽሩ። እዚ ገጽ ሓሳባት ጠቅላላ የቕርብ። ሓድሽ ጸገም ምልባስን ካልእ ናይ ጥዕና ስግኣትን ንሓኪም ሕተቱ።

ብዘይ ምውሳድ ምርጫታት ከመይ ክህብ ይኽእል?

ሰብ ክለብስ እንታይ ክደሊ ሕተቶ። ካብ ምሉእ ቁም ሓፂር ምምራጽ ጸገም እንተ ኮነ፡ ክልተ ዝለመድዎ ምርጫታት ኣቕርብ። ሰማያዊ ሸሚዝ ወይ ቀይሕ ጭብሊ ዘለዎ ክምርጹ ይኽእሉ፡ ወይ ጸምብል ብኣኮዋሪ ክምርጹ ይኽእሉ። ክልተ መነሻ እምበር ሕጊ ኣይኮነን። ሰብ ካብ ብዙሕ ክታባት ክመርጽ እንተ ደሊ ተኸተሎ።

ናይ ሰብ ዝለመዶ ጣዕም ኣብ ዓይኒ ሓልዎ። ዝመዓዘኖም ሕብርታትን ሓመድን ዝለመድዎም ኣልባሻታትን ምርጫ ቀሊል ክኾኖም ይሕግዝ። ዝኸውን ዝመስለካ ብምምራጽ ቅርጺኡ ኣይትቀይሩ። ኣልባሻ ዘይሰማማዕ ኮይኑ ግርጭ ከይትፈጥሩ። ሰብ ተመቻቺዩ ክታብ ድማ ንኣየር ዝሰማማዕ እንተ ኮነ፡ ምርጫኡ ይጸንሕ።

ክታብ ክትገዙ እንተ ኮንኩም፡ ምችዓልን ሰብ ክቆጻጸሮ ዝኽእልን ኣስተውዑ። ለስላሳ ሓመድ፡ ዝለመድዎ ቅርጺን ክፍትዎም ዝኽእሉ መሳርሕታትን ክሕግዝ ይኽእል። ኤላስቲክ ወይ ቀሊል መሳርሕታት ንገለ ሰባት ቀሊል ክኾኑ ይኽእሉ፤ ሓድሽ ዲዛይን ግን ክፈልጦም ይኽእል። ዝመዓዘንዎ ክታብ ቀያሪ ወይ ልምዲ ቅያር ቅድሚ ምግባርካ ሕተቶ።

እንታይ ንእሽቶ ስጉምትታት ምልባስ ይቕልል?

ብሓጎስ ዝኸይድሉ ግዜ ምረጽ። ቅልጡፍ ምግባር ነቲ ስራሕ ዝያዳ ጸቕጢ ክገብሮ ይኽእል። ጸጥታዊ፡ ብሩህ ቦታ ዝርእዩ ኣልባሻታት ዘለዉ ክሕግዝ ይኽእል። ሰብ ዝልበሰሉ ቦታ ካብ ካልኦት ዕቃታት ኣንጻር ኣጽሪ፡ ዝተመረጹ ኣልባሻታት ድማ ቀሊል ንምውሳድ ኣብ ቅርቦት ኣቐምጦም።

ሰብ ክለብሶ ዝደሊ ቅደም ኣብ ዝኽበሮ ቅደም ኣልባሻታት ኣቐምጦም። ብሓደ ግዜ ሓደ ዕቃ ሃቡ፡ ሓጺር ምልክት ኣብ ዝኣመሰለ “እዚ ሸሚዝካ እዩ” ተጠቐሙ። ሓፈሻዊ ትእዛዝ ከም “ልበስ” ክግበር ዝኸፍአ ክኸውን ይኽእል። ሰብ ኣረዳድኡን ምላሹን ክገብር ግዜ ክረክብ ኣብ ቅያ ክፋላት ዕረፍቲ ግበሩ።

ሰብ ክገብሮ ዝኽእልን ዝደልዮን ክፋል ነፍሲ ወከፍ ይፍቀድ። ዝቕጽል ክፋል ዘይፈለጦ እንተ ኮነ፡ ዝተዘክረሉ ምሃብ ወይ ክሕግዝ ዲዩ ምሕታት። ኣልባሻታት ብዘይ ፍቓዱ ኣይትጎትቱ ወይ ኣካሉ ኣይትኣንቅሑ። ሓደ ክፋል ዘኽፍእ እንተ ኮነ፡ ዕረፍቲ ግበሩ፡ እንታይ ቀሊል ክገብሮ ከም ዝኽእል ሕተቱ። ገለ ግዜ ብድሕሪኡ ደጊም ምፍታን ይኣክል።

ምስጢርን ክብሪን ከመይ ክሕሉ ይኽእሉ?

ክፍሊ ምእታው ወይ ኣልባሻ ምሕጋዝ ቅድሚ ምሕታት። ሰብ ብባዕሉ ምልባስ ክመቻችዎ ይኽእል፡ ወይ ብኣእዳው ዘይሕግዝ ቅርበት ክደሊ ይኽእል። ዝሓተቶ ተኸተል። ሓገዝ እንተ ተደለየ፡ ክገብሮ ዘለኻዮ ንሰብ ግለጽ፡ ኣብ ምኽንያት ድማ ምቕባሉ ዘይተቐየረ ሕተቶ።

ኣብ ምቅይያር ልብሲ ሰብ ዝደሊ ዝኣክል ብጨርቂ ሸፈኖ። ዓምዲ ወይ መጋረጃ ዕጸዉ፡ ሰባት ዝሰምዑሉ ብዛዕባ ውልቃዊ ጉዳያት ኣይትዛረቡ። ኣባል ስድራ ወይ ሰራሕተኛ ክንክን ዝሕግዝ እንተ ኮነ፡ ዝመጸ ሰብ ተቐባልነት ኣለዎ ዲዩ ሕተቱ። ምርጫታት ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ክቕያየሩ ስለ ዝኽእሉ፡ ነፍሲ ግዜ ርግጸኛ ኮንኩም ተኸተሉ።

ምቅያር ልብሲ ዝብል ምንቃር ሓፍረት ክፈጥር ይኽእል። ብዘይ ምስዳብ ወይ ብሕዝቢ ምቕዳስ ንጹሕ ዝለመድ ምርጫ ኣቕርቡ። ሰብ ዝመዓዘኖ ክታብ ደጊም ክለብስ እንተ ደሊ፡ ተመሳሳሲ ክታብ ወይ ቅዳሕ ንምምራጽ ዝለመድ ክኸውን ይሕግዝ። ምቅያር ልብሲ ናብ ፈተና ትዝታ ወይ ርእሰ-ምምሕዳር ኣይትቀይርዎ።

መምርሒ ምሕጻብ ኣብ ካልእ ውልቃዊ ክንክን ምስጢር ንምሕላው ዝያዳ ሓሳባት ኣለዎ።

እንታይ ዓይነት ክታብን ጫማን ምቹ ክኸውን ይኽእል?

ምቹነት ብሰብ ይውሰን። ለስላሳ፡ ቀሊል ንምልባስን ዝለመድ ዝኾነ ክታብ ካብ ብዙሕ መሳርሕታት ዘለዎ ሓድሽ ኣልባሻ ዝበለጸ ክኸውን ይኽእል። ሰብ ምቹ ዝኾነን ጽቡቕ ምሕዝነት ዘለዎን ጫማ ምረጹ። መምርሒ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ምልባስ ናይ ክታብ ኣርዝነት ንሓደጋ ምውዳቕ ንምንካይ ምቑጻር ይመኽር።

ኣብ ዕለታዊ ሙቐት ኣየርን ዕላማታትን ኣስተውዑ። ሰብ ብዙሕ ንብርብራት ክሓጎስ ይኽእል፤ ግን ሙቑዕ ወይ ቀዝቃዛ ከም ዘይኮነ ተጠንቀቑ። ንወጻኢ ግዜ ኣብ ቅያ ክውሰድ ወይ ክውረድ ዝኽእል ንብርቲ ይዕጸሩ። Alzheimer’s Association ምቹ ጫማን ኣየር ግምት ምእታውን ይመኽር። እዚ ንምዝራብ ምስ ሰብ ዝግበር ዘረባ ዝሕግዙ ጥቃሻታት እምበር ሓደ ዓይነት ናይ ምልባስ መምርሒ ኣይኮነን።

ምልባስ ሓድሽ ጸቢቑ እንተ ኮነ እንታይ ክግበር?

ምልባስ ብኣዝማናት ዝቕየር እንተ ኮነ፡ ሰብ ዝጸበበ ዝኾነ ክነግሮ ሕተቶ፡ ምስ ሓኪሙ ድማ ተዛረቡ። Dementia Australia ርእይቲ፡ ጸቕጢ መድሃኒት ወይ ካልእ ጥዕናዊ ኩነት ምልባስ ዝያዳ ክኸፍእ ይኽእል ይብል። ሓኪም ምኽንያታት ክፍትሽ ይሕግዝ። ብሓደ ጠቕላላ ጽሑፍ ጥራይ መድሃኒት ኣይትቁም ወይ ኣይትቅይርዎ።

ሰብ ብቕልጡፍ ግርምቢት ጸቢቑ እንተ ኮነ፡ ብዞባ ዘሎ ኣገልግሎት ድንገተኛ ቅልጡፍ ሕክምናዊ ሓገዝ ድለዩ። መምርሒ NHS ብዛዕባ ቅልጡፍ ግርምቢት ነዚ ቅልጡፍ ክንክን ክደሊ ይብል። እዚ ምጥንቃቕ ብዛዕባ ቅልጡፍ ግርምቢት እምበር ብቐስገ ዝቕየር ልምዲ ምልባስ ኣይኮነን።

ኣብ ዝቕየረ ክፋል ልምዲ ኣስተውዑ፡ ንኣብነት ኣልባሻ ምምራጽ፡ ምርኣይ፡ ምስ ምሕዝነት ምግባር ወይ ምጽንዓ ምዕራፍ። ዝረኣኽዎ ንሰብን ሓኪሙን ኣካፍሉ፡ ሰብ እንተ ተሰማሚዑ። ሓድሽ ጸገም ብባዕሉ ምኽንያቱ ኣይገልጽን። ሰብ ግንፍል ወይ ዘይጥንቁቕ ምባል ተጠንቀቑ።

ኣብ ቤት ወይ ቦታ ክንክን እንተ ሓገዝካ፡ ሰብ ምርጫታቱ ምስ ካልእ ሓጋዚ ክካፈል ይደሊ ዲዩ ሕተቶ። ብዛዕባ ዝለመድዎ ክታብ፡ ቅደም ዝመርጾ፡ ዝሰርሕ ምልክት ሓጺር ሓበሬታ ንካልኦት ክኸተሉ ይሕግዝ። እቲ ሓበሬታ ብምስጢር ሓልዎ፡ ፍቓድ ሰብ ክቅይር እንተ ኮነ ድማ ኣሐድስዎ።

ሰብ ኣብ ልብሱ ክቆጻጸር ዝደሊ ክሳብ ዝኽእል ይቆጻጸር። ዝቐበሎ ሓገዝ ጥራይ ኣቕርብ፡ ግዜ ሃብ፡ ንእኡ ዝምችዎ ምርጫታት ድማ ኣኽብር።