Kjæledyr og demens: støtt ei felles rutine

Eit kjæledyr kan vere ein del av den daglege rytmen og familielivet til ein person. Å fø, gå tur med eller berre sitje saman med eit dyr kan òg vere ei aktivitet personen vil halde fram med. Demens kan gjere somme oppgåver vanskelegare, men det betyr ikkje at nokon andre automatisk skal ta over.

Alzheimer’s Society si rettleiing om kjæledyrstell tilrår å planlegge for kjæledyrstell tidleg, og å bruke rutinar eller påminningar. Dementia Australia si rettleiing om aktivitetar tek med kjæledyr blant aktivitetar som kan vere meiningsfulle. Målet her er praktisk støtte for personen og dyret, ikkje ei påstand om at kjæledyr behandlar demens.

Korleis gjer vi ei kjæledyrrutine enklare?

Start med å spørje personen kva oppgåver dei likar og vil halde fram med. Éin person kan like å fø katten, men ikkje å reingjere kattekassa. Ein annan vil gå tur med hunden saman med eit familiemedlem. Hald planen konkret for personen, dyret og den støtta som finst.

• Knytt stellet til ein eksisterande rutine. Set fram mat etter frukost, sjekk vassskåla når du lagar te, eller gå tur etter eit kjent radioprogram. Eit signal som allereie høyrer til dagen, kan vere lettare å følgje enn ein ny timeplan.
• Hald utstyret på ein kjend stad. Legg maten, båndet eller børsta til dyret saman der personen forventar dei å vere, og oppbevar tunge ting og kjemikaliar trygt. Ei enkel merkelapp eller ein lapp kan hjelpe om personen ønskjer det.
• Ha éi synleg påminning. Ein kort lapp ved utstyret til dyret eller ei kalenderoppføring kan vere nok. Unngå å fylle heimen med påminningar som får personen til å kjenne seg overvaka eller retta på.
• Gi tid til oppgåva. Ein tur eller fôring kan ta lengre tid enn før. Ha ikkje hastverk med personen om dei likar tida saman.

Om fleire deler ansvaret for kjæledyret, bruk ei kort liste som viser kven som tek kva oppgåve den dagen. Hald ho ved utstyret, eller bruk ei påminning personen allereie likar. Unngå å lage ekstra alarmar eller lappar når eitt tydeleg signal er nok.

Rettleiinga om dagleg rutine har fleire idear til å knytte ei aktivitet til ein kjend del av dagen.

Kva hjelp kan familie eller venner tilby?

Tilby ei konkret oppgåve, ikkje eit generelt løfte. Ein venn kan hente kjæledyrmat kvar månad, ein nabo kan bli med på ein tur, eller eit familiemedlem kan ta med dyret til dyrlegen. Om personen vil halde fram med å fø eller børste dyret, ordn hjelpa rundt den rolla i staden for å ta henne bort.

Bli einige om kven som hjelper om den vanlege omsorgsperson er borte, eller personen er sjuk. Fortel hjelparen kvar utstyret er, kva rutine personen føretrekkjer, og kven de skal kontakte om dyret verkar sjukt. Sjekk at hjelparen er trygg saman med dyret, og at dyret er trygt saman med hjelparen.

Om personen har støtte frå ein omsorgsteneste, spør korleis kjæledyrstell kan passe inn i besøka. Løyve og reglar i huset er viktige: ikkje gå ut frå at ein lønna omsorgsarbeidar kan gå tur med, fø eller handtere eit dyr som ein del av jobben. Bli einige om oppgåva med personen, tenesteytaren og familiemedlemmet som har ansvar for dyret.

Korleis ser vi at meir støtte trengst?

Legg merke til konkrete hendingar i staden for å bedømme personen ut frå eit stadium eller ein skår. Ei skål som stadig står tom, ein gløymd tur som gjer dyret uroleg, eller ein person som verkar utslitne etter å ha stelt dyret, kan tyde på at éi oppgåve treng meir støtte. Ei endring i dyret sin åtferd, matlyst eller utsjånad er òg grunn til å kontakte dyrlegen.

Snakk med personen om det du har lagt merke til. Dei kan ønskje ei påminning, ein felles tur eller ein hjelpar til éi oppgåve medan resten av rutinen held fram. Om eit helse-, mobilitets- eller tryggleiksproblem påverkar evna til personen til å stelle dyret, be omsorgsteamet eller ei lokal støtteteneste hjelpe dykk med å finne alternativ.

Vent ikkje til ein krise for å tenke på reservehjelp. Rettleiinga om å bu aleine med demens omtalar korleis du kan bli einige om innsjekkar og praktisk hjelp, samtidig som personen sine val held fram med å vere sentrale.

Korleis bør vi planleggje for endringar i framtida?

Spør personen kven dei ville stole på til å stelle dyret om dei var på sjukehus, borte frå heimen eller ikkje lenger klarte ein bestemt oppgåve. Skriv ned dyret sin vanlege rutine, fôr, kontaktopplysningar til dyrlegen og kven som har sagt ja til å hjelpe. Hald informasjonen eit stad personen og pålitelege hjelparar kan finne, med personen sitt samtykke.

Planen kan endre seg over tid. Gå gjennom han når rutinen, mobiliteten eller støtta til personen endrar seg, eller når behova til dyret endrar seg. Om ein flytting blir nødvendig, la personen vere med på å avgjere kvar dyret skal bu, og korleis dei kan halde kontakten når det er praktisk. Tidleg planlegging gir alle meir tid til å vurdere alternativ som tek vare på både personen sine ønske og stellet av dyret.

Kva om eit besøk eller ein aktivitet med dyret ikkje er komfortabel?

La personen og dyret setje tempoet. Tilby tid saman berre om begge verkar komfortable. Eit kort besøk, å sitje i nærleiken eller å sjå eit bilde av dyret kan vere nok. Stopp om personen blir ukomfortabel, dyret prøver å gå unna eller dyret verkar stressa. Aktivitetsidene på sida har fleire andre kjende måtar å bruke tid saman på.