Haýwan ideg we demensiýa: umumy tertibi goldaň

Haýwan adamyň gündelik tertibiniň we maşgala durmuşynyň bir bölegi bolup biler. Iýizdirmek, gezelenç ýa-da haýwan bilen ýönekeý oturmak adamyň dowam etdirmek isleýän işi bolup biler. Demensiýa käbir işleri kynlaşdyryp biler, ýöne bu başga birinin awtomatiki ele almalydygyny aňlatmaýar.

Alzheimer’s Society-niň haýwan idegi boýunça görkezmesi haýwan idegini öňünden meýilleşdirmegi we tertipleri ýa-da ýatladyjylary ulanmagy maslahat berýär. Dementia Australia-nyň işjeňlik görkezmesi haýwanlary manyly bolup biljek işjeňlikleriň arasynda sanaýar. Bu ýerdäki maksat adama we haýwana amaly kömek etmek, haýwanlaryň demensiýany bejerýändigini subut etmek däldir.

Haýwan idegi tertibini nädip aňsatlaşdyryp bolar?

Adamdan haýsy işleri halaýandygyny we dowam etdirmek isleýändigini soraň. Bir adam kediniň iýmitini bermegi halap, kedi tuwaletini arassalamagy halamaz; beýlekisi bolsa maşgala agzasy bilen iti gezelenje alyp çykmagy isläp biler. Meýilnamany adama, haýwana we elýeterli kömege laýyk saklaň.

• Işi bar bolan adat bilen baglaň. Nahardan soň iýmiti goýuň, çaý bişiren wagty suw kasasyny barlaň, ýa-da tanyş radio maksadyndan soň it bilen gezeliň. Günüň eýýäm bar bolan belgisi täze tertipden has aňsat yzarlanylyp biler.
• Serişdeleri bir tanyş ýerde saklaň. Haýwanyň iýmitini, tasmasyny ýa-da fyrçasyny adamyň garaşýan ýerinde bile saklaň; agyr zatlary ýa-da himiki maddalary howpsuz ýerleşdiriň. Adam isleseler, ýönekeý belgi ýa-da ýazgy kömek edip biler.
• Bir ýatladyjy görünýän bolsun. Haýwan serişdeleriniň ýanynda gysga ýazgy ýa-da takwimdäki ýazgy ýeterli bolup biler. Adamy synlanýan ýa-da düzedilýän ýaly duýdurýan ýatladyjylar bilen öýi doldurmaň.
• Iş üçin wagt goýuň. Gezelenç ýa-da iýizdirmek öňküsinden köp wagt alyp biler. Adam bile wagt geçirmekden lezzet alýan bolsa, ony howlukdyrmaň.

Haýwan idegini birnäçe adam paýlaşýan bolsa, şol gün her işi kimiň alýandygyny görkezýän gysga sanaw ulanyň. Ony serişdeleriň ýakynynda ýa-da adamyň halaýan ýatladyjysynda saklaň. Bir anyk belgi ýeterlik bolanda goşmaça duýduryşlar ýa-da bellikler döretmäň.

Gündelik adatlar gollanmamyz işjeňligi gününiň tanyş bölegi bilen baglamak üçin has köp pikir berýär.

Maşgala ýa-da dostlar nähili kömek edip biler?

Umumy wada däl-de, anyk işi teklip ediň. Dost her aý haýwan iýmitini alyp bilýär, goňşy gezelenje goşulyp biler, ýa-da maşgala agzasy weterinar kabulyna gidip biler. Adam haýwany iýizdirmegi ýa-da taramagy dowam etdirmek isleýän bolsa, kömegi onuň şol roluny aýryp däl-de, onuň daşynda guruň.

Adatdaky idegçi gitse ýa-da adam gowşak bolsa, kimiň kömek edip biljekdigini ylalaşyň. Şol kömekçä serişdeleriň nirede durýandygyny, adamyň haýsy tertibi halaýandygyny we haýwan keselli bolsa kime habarlaşmalydygyny aýdyň. Kömekçiniň haýwan bilen rahat bolandygyny we haýwanyň hem oňa rahat bolandygyny barlaň.

Adam idegçi kompaniýasyndan kömek alýan bolsa, haýwan idegi baryşlara nähili laýyk gelip biljekdigini soraň. Hukuklar we öý düzgünleri möhüm: pul tölenýän idegçiniň roluna it gezelenjini, iýizdirmegi ýa-da haýwany tutmagy goşmaly diýip çaklamaň. Işi adam, üpjünçi we haýwana jogapkär maşgala agzasy bilen ylalaşyň.

Goşmaça kömegiň zerurlygyny nädip bilip bolar?

Adam barada derejä ýa-da baha görä däl-de, anyk wakalara serediň. Gaýtalanýan boş iýmit tabagy, haýwany gynandyrýan gezelenjiň ötüp gitmegi ýa-da haýwana ideg edeniňden soň adamyň ýorgunlaşmagy bir işe has köp kömek gerekdigini görkezip biler. Haýwanyň keşbiniň, iştahynyň ýa-da hereketiniň üýtgemegi hem weterinar bilen habarlaşmak üçin sebäpdir.

Adam bilen görenleriňiz barada gürrüň ediň. Olar ýatladyjy, bilelikdäki gezelenç ýa-da bir iş üçin kömekçi isläp biler, galan adatlary saklap. Saglyk, hereket ýa-da howpsuzlyk meselesi haýwan idegine ukybyna täsir etse, idegiň topuna ýa-da ýerli goldaw hyzmatyna meýilleri işläp çykmaga kömek soraň.

Krizis bolýança ýedek ideg hakda pikir etmäň. Ýeke ýaşamak barada gollanma adamyň saýlawlaryny merkezde saklap, jaňlar we amaly kömek barada ylalaşmagyň ýollaryny öz içine alýar.

Geljekki üýtgeşmeler üçin nädip meýilleşdirmeli?

Adamdan hassahanada, öýünden daşda ýa-da belli bir işi ýerine ýetirip bilmeýän wagtynda haýwany kimiň ynamly ideg etjekdigini soraň. Haýwanyň adaty tertibini, iýmitini, weterinaryň habarlaşyk maglumatyny we kömek etmäge razy adamlaryň adyny ýazyň. Maglumaty adamyň we ynanýan kömekçileriň tapyp biljek ýerinde, adamyň rugsady bilen saklaň.

Meýilnama wagtyň geçmegi bilen üýtgäp biler. Adamyň tertibi, hereketi ýa-da kömegi üýtgände ýa-da haýwanyň zerurlygy üýtgände gözden geçiriň. Göçmek zerur bolsa, haýwanyň nirede ýaşajakdygy we adamyň mümkin bolanda aragatnaşykda galmagy barada karara adamy gatnaşdyryň. Öňünden meýilleşdirmek hemmelere adamyň islegini we haýwanyň idegini goraýan çäreleri göz öňünde tutmaga has köp wagt berýär.

Haýwan bilen duşuşyk ýa-da işjeňlik rahat bolmasa näme etmeli?

Adama we haýwana özleriniň tizligini belläp goýmaga rugsat beriň. Ikisi-de rahat bolanda birlikde wagt geçirmegi teklip ediň. Gysga duşuşyk, golaýda oturmak ýa-da haýwanyň suratyna seredip bilmek ýeterli bolup biler. Adam uzaklaşsa, haýwan başga ýana geçmäge synanyşsa ýa-da haýwan stress çekýän ýaly bolsa, duruň. Sahypamyzyň işjeňlik pikirleri bile wagt geçirmegiň beýleki tanyş ýollaryny hem öz içine alýar.