Tokanga

Talanoa ki he Fakaʻaho mo e Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 7Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

Talanoa ki he fakaʻaho muʻa ʻi he taimi ʻe lava, ʻi he taimi ʻoku ʻikai ha fakatupu faingataʻa. Fanongo ki he meʻa ʻoku ʻuhinga ki he tokotaha ʻa e fakaʻaho, fakamatala ʻa e ngaahi tokanga moʻoni ʻoku ʻikai ko e tuʻuaki, pea teuteu ʻa e ngaahi founga ʻalu fakataha. Fehuʻi ki ha foʻituʻi, tokoni ʻi he fakaʻaho, pe ʻofisi laisense ʻi he feituʻu.

  • Kamataʻi ʻa e talanoa mafao ʻi he kamata ʻo e taimi, pea teuteu ke toe foki ki ai.
  • Fanongo ki he meʻa ʻoku ʻuhinga ki he tokotaha ʻa e fakaʻaho, pea talanoa ki ha tokanga makehe.
  • Fehuʻi ki ha foʻituʻi pe faʻu fakaʻaho ʻoku poto ke tokoni ki hono fakatotonu ʻa e malu.
  • Teuteu ʻa e ngaahi founga ʻalu ʻoku tauhi ai ʻa e ngaahi ʻaʻahi mo e fetuʻutaki ʻa e tokotaha.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
  1. Ko e hā ʻa e taimi ʻoku totonu ke u kamata ai ʻa e talanoa?
  2. ʻE lava fēfē ke u fakahā ʻa e tokanga ʻo ʻikai ke hoko ia ko e fekeʻikeʻi?
  3. Ko e hā ʻa e fakamatala ʻe tokoni ki ha talanoa ʻa e faʻu?
  4. ʻE lava fēfē ke tau teuteu ha palani ʻalu fakataha?
  5. Ko e hā kapau ʻoku ou fakakaukau ko e ʻalu hoko ʻe ʻikai malu?
  6. Pēhē ʻe lava ke u tokoni ki he tokotaha kapau kuo ngata ʻa e fakaʻaho?

ʻOku lava ke hoko ʻa e fakaʻaho ko e konga ʻo e ʻatamai ʻo e tokotaha, ʻo ʻene malava ki he tauʻataina mo e ngaahi ʻaho kotoa. Ko e talanoa ʻo e ngaahi liliu kahaʻu ʻe lava ke faingataʻa ki he kotoa. Ko e kamataʻi vave ʻe lava ke tokoni ke ʻi ai ha feituʻu ke fanongo, filifili, pea kumi ha founga kehe ke ʻalu ai. Ko e peesi ni ʻikai ko ha vakai ki he fakaʻaho pe ko ha filifili ki he malu ʻo e tokotaha makehe ke fakaʻaho.

Ko e taʻataʻa ʻa e Alzheimer’s Association ki he dementia mo e fakaʻaho, ko e fakahinohino ʻa Dementia Australia ki he fakaʻaho mo e fakahinohino ʻa NHTSA ki he kau tokanga ʻoku fakahinohino ke teuteu muʻa mo fakakau ʻa e tokotaha. ʻE lava ke tokoni ʻa e foʻituʻi, faʻu akonaki ki he fakaʻaho, mo e ʻofisi laisense ʻi he feituʻu ki he ngaahi fehuʻi makehe.

Ko e hā ʻa e taimi ʻoku totonu ke u kamata ai ʻa e talanoa?

Kamataʻi muʻa ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke tuku ai ʻe ha fakatupu fakavavevave ʻa e filifili vave, kapau ʻe lava. Filifili ha taimi mamaʻo ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke teuteu ai ʻa e tokotaha ke ʻalu pe ʻoku foki mai mei ha ʻalu faingataʻa. ʻE lava ke ko e talanoa taha ʻi he ngaahi talanoa lahi, ʻikai ko ha fakahā taha pē.

Fehuʻi ko e hā ʻe ʻuhinga ki he tokotaha ʻa e fakaʻaho. ʻE lava ke ko e founga ʻo e kau ki he kaume’a, fakatau ʻa e koloa, tokoni ki he fāmili, ngāue, pe ongo’i tauʻataina. Ko e fakaʻapaʻapa ki he meʻa ko iá ʻikai ke fakahoko ʻa e fehuʻi ʻo e malu, ka ʻoku ne fakahāhā ʻoku ke mahino ʻa e meʻa ʻe lava ke ngaohi ai pea ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e teuteu.

Kau ʻa e tokotaha ʻi he filifili ʻo e ʻalu kahaʻu ʻo kapau ʻoku loto ia ke kau. ʻE lava ke ne fie ha taha makehe ke fakaʻaho, ha hala ʻoku ʻiloa, pe ha taimi ʻo e ʻaho. Tohi ʻa e ngaahi filifili ʻoku ne fiefia ki ai pea feinga ki ai ʻi he ʻaho ʻoku ʻikai ke faingataʻa, kapau kuo loto ʻakinautolu.

ʻE lava fēfē ke u fakahā ʻa e tokanga ʻo ʻikai ke hoko ia ko e fekeʻikeʻi?

Talanoa ki he meʻa makehe ʻoku hoko, ʻikai ko e fakamatala lahi ʻo e ngāue. Hangē ko e fakamatala ʻo e fakaʻilonga ʻo e foʻi hala ʻi ha hala ʻoku ʻiloa, pe ʻo e ʻikai sio ki ha fakaʻilonga, pe ʻo e ngaohi ʻo e motoka. Fakamatala ʻaki ʻa e meʻa kuo ke sio ki ai pea fehuʻi ko e hā ʻoku manatu ki ai pe naʻe ongo’i ʻe he tokotaha. ʻOua ʻe lea ki he tokotaha ko e taha fakaʻaho ʻikai lelei pe ʻoua ʻe fakamatala ʻa ʻene manatu ʻaki ʻa e fehuʻi.

Fanongo ki he ʻaonga ʻa e tokotaha. ʻE lava ke ne ʻilo ʻa e fakalakalaka, ʻa e ʻelelo, ʻa e vaivai, pe ha palopalema kehe foki. Pe ʻe lava ke ne ʻikai ke ne fakafeʻātungia ho tokanga. ʻOua ʻe fakakaukau ko e talanoa taha ʻe fakamoʻoni ʻoku ʻiloa pe ʻikai ʻiloa ʻe he tokotaha ʻa e mamahi. Tauhi ʻa e lea ʻo e faka’apa’apa pea foki ki he kaveinga ʻi ha taimi kehe kapau ʻoku loʻi ha taha.

Ko e Dementia Australia ʻoku fokotuʻu ʻa e talanoa nounou pea toe, ʻo tokanga ki he ngaahi tukuʻaki ʻo e tokotaha mo e ngaahi founga ʻalu lelei. ʻOku fakamatala foki ʻoku mamahi ʻa e tanu ʻo e kī pe fakafe’ātungia ʻa e motoka ʻi he taimi ʻo e palani muʻa. Kapau ʻoku ai ha tokanga malu lahi ʻi he taimi ni, fakamaʻu ha founga ke ʻoua ʻe ʻalu ʻi he ʻalu fakatuʻutāmaki hono hoko, pea kumi ha fakahinohino fakavavevave ʻe ha faʻu ʻoku poto.

Ko e hā ʻa e fakamatala ʻe tokoni ki ha talanoa ʻa e faʻu?

Tohi ʻa e ngaahi meʻa moʻoni mo ʻene taimi. Ko e ngaahi fakatātā ʻe lava ke ko e ngaahi taimi ʻoku lotolotoa ai ʻi ha fanga hala, ʻoku ʻikai ke sio ʻi he ngaahi fakaʻilonga, pe ʻoku ʻi ai ha ngaahi tuʻutuʻuni motoka foʻou. Fakakau ʻa e meʻa kuo lea ai ʻa e tokotaha ki he ʻalu, mo e ngaahi liliu ʻo e moʻui pe ʻo e vaitohi ʻoku fie talanoa ki ai.

Tauhi ʻa e ngaahi tohi moʻoni pea fakafufū. ʻOua ʻe tohi fakafufū, muimui, pe feinga ʻa e tokotaha. Kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha, ʻe lava ke ke vahevahe ʻa e meʻa kuo sio ai ha mēmipa ʻo e fāmili kuo ʻi he motoka. Ko e fakamatala moʻoni ʻe foaki ki he foʻituʻi pe faʻu kuo teuteu ha meʻa makehe ke talanoa ki ai; ʻikai ia ʻoku fakamatala ʻa e ʻuhinga pe fakafuofua ʻa e malava ke fakaʻaho.

Ko e ngaahi fakaʻilonga ʻi he taʻataʻa ʻa e Alzheimer’s Association ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi ʻuhinga ke kumi ai ʻa e tokoni ʻa e faʻu. ʻOku ʻikai ke nau supe’i ʻa e fakatotonu makehe. Fehuʻi ki he foʻituʻi ʻo e tokotaha pe ʻe lava ke ne fakaafe ʻa e tokotaha ki ha tokoni ʻi he ngāue ʻo e moʻui, pe ko ha faʻu ʻi he fakaʻaho fakapotopoto. Fehuʻi ki he ʻofisi laisense ʻo e feituʻu ki he lao ʻi he feituʻu ʻoku nofo ai.

ʻE lava fēfē ke tau teuteu ha palani ʻalu fakataha?

Kamataʻi ʻaki ʻa e ngaahi ʻalu ʻoku loto ʻa e tokotaha ke tauhi: ke ʻaʻahi ki he kaume’a, fakatau koloa, ngaahi feʻiloaki, lotu, pe ngaahi ngāue ʻoku ʻiloa. Ki he taha-taha, talanoa pe ko hai ʻe lava ke fakaʻaho, ko e ngaahi founga ʻalu ʻe lava ke ʻiloa ʻe he tokotaha, pea ko e tokoni ʻe lava ke ne tokoni ki he ʻalu ʻe ngaue.

ʻE lava ke ʻi ai ʻa e ngaahi filifili ʻo e ʻalu ʻaki ʻa e kaume’a pe fāmili, takisi pe ʻalu ʻa e kaume’a, ngaahi ʻalu lalo ʻa e kakai, ngaahi tokoni ʻo e feituʻu, pe ʻa e fakatau fakatuku ʻo e ni’ihi koloa. Ko e tokoni, totongi mo e malava ʻo e feituʻu ʻoku kehekehe. Vakai ki he meʻa ʻoku ʻi ai ʻi he feituʻu ka ʻoua ʻe fakakaukau ʻe fe’unga ʻa e filifili ʻe taha ki he kotoa.

Feinga ʻa e ʻalu pe tokoni ʻaki ʻa e tokotaha muʻa pea toki fakatuʻutāmaki ia ko e filifili pe taha. Fehuʻi pe loto ʻa e tokotaha ke ʻi ai ha kaungāʻapi pe ke ne ʻalu ʻa ia pē. Ko hotau taʻataʻa ki he palani ʻalu ʻoku ʻi ai ha ngaahi fakakaukau ke tauhi ai ʻa e ngaahi ʻalu ʻoku ʻiloa pea tuku ha taimi ki he liliu ʻo e palani.

Ko e hā kapau ʻoku ou fakakaukau ko e ʻalu hoko ʻe ʻikai malu?

Tokanga ki he tokanga ni moʻoni pea teuteu ha founga kehe ke ʻalu ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e akonaki vave. Kapau ʻoku lotolotoa fakavavevave ʻa e tokotaha, ko e NHS ʻoku fakahinohino ke ʻave vave ʻa e tokoni moʻui; ʻaʻusia ʻa e tokoni fakavavevave ʻo ho feituʻu. ʻOua ʻe fakakaukau ʻa e liliu vave ʻi he founga ʻo e tokotaha ko ha fekeʻikeʻi fakaʻaho tipiko.

Ki he ngaahi tokanga lahi kehe, fetaʻui ki he foʻituʻi ʻo e tokotaha mo e ʻofisi laisense ʻi he feituʻu ki he ngaahi sitepu ʻoku fe’unga ʻi he feituʻu ʻoku nofo ai. ʻOua ʻe falala ki ha talaʻofa fāmili pe ki he tohi ni ke fakamaʻu ʻa e ngaahi fiema’u lao. Kapau ʻe lava, fakamatala ʻa e palani vave ki he tokotaha pea kau ia ʻi he me’a ʻe hoko hake.

Pēhē ʻe lava ke u tokoni ki he tokotaha kapau kuo ngata ʻa e fakaʻaho?

ʻE lava ke faingataʻa ke ngata ʻa e fakaʻaho ʻo hangē ko e tōʻonga ʻoku mamahi. Fakahāhā ia ʻaki ʻa e moʻoni. Kei fakaafe pe ʻa e tokotaha ki he feituʻu mo e ngāue ʻoku mahuʻinga kiate ia. Foaki ʻa e filifili ʻo e ʻalu, taimi mo e kaungāʻapi ʻi he ʻikai ke fakakaukau ki he ʻalu ko ha ngāue ke pule’i ʻe he kakai.

Vahevahe ʻa e fatongia fakaʻaho mo e fāmili pe kaume’a kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha. Fehuʻi ki he ʻofisi ʻo e kakai ki he ʻalu ʻa e kakai motuʻa pe kakai ʻoku mahaki, mo hono totongi, taimi, tuʻutuʻuni ʻo e tuku, pea mo e ʻuhinga ʻo e kaungāʻapi ʻe lava ai. Ko e ngaahi meʻa iiki ʻe lava ke fakafoki ai ʻa e filifili ke ʻi ai ha ʻaonga ki he tokotaha.

Ko e taʻataʻa ʻa e tokanga ʻo e kau tokanga ʻoku kau ai ʻa e kumi tokoni mei he niʻihi kehe. ʻOku lelei ke tokoni ʻa e tokotaha ʻi he tuʻunga lahi taha ki hono fakafeʻātungia ʻa e founga ʻoku ne fekau’aki ai mo e moʻui ʻo e ʻaho kotoa.

Ko e taumuʻa ʻeni ke tauhi ʻa e malu pea ʻoku fakapotopoto ʻa e fakaʻaho ʻo e tokotaha. Kamata ʻa e talanoa muʻa, fanongo, maʻu ha akonaki ʻoku poto, pea teuteu ha palani ʻalu fakataha.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

Ko e hā ʻa e taimi ʻoku totonu ke u talanoa ai ki he fakaʻaho mo e dementia?

Kamataʻi ʻa e talanoa muʻa ʻi he taimi ʻoku mamaʻo ai ʻa e kakai kotoa, ʻikai ke ke tatali ki ha fakatupu. Tauhi ia nounou, pea teuteu ke toe foki ki ai. Kau ʻa e tokotaha ʻi he palani ʻo e ʻalu mo e ngaahi liliu kahaʻu.

ʻOku ʻikai ke fakamatala ʻe he ilo ʻo e dementia pe ʻe lava ke fakaʻaho ʻa e tokotaha?

Ko e taʻataʻa ni ʻoku ʻikai ke lava ke ne fakamatala ʻa e malava ʻo e fakaʻaho ʻa e tokotaha pe ko e ngaahi lao laisense ʻi he feituʻu. Fehuʻi ki he foʻituʻi ʻo e tokotaha pe ki ha tokotaha poto ʻi he akonaki ʻo e fakaʻaho ke fai ha vakai makehe, pea vakai ki he ʻofisi laisense ʻi he feituʻu.

Ko e hā kapau ʻoku ou tokanga ki ha talanoa ʻo e malu ʻi he fakaʻaho fakavavevave?

Kumi ha founga kehe ke ʻalu ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e tokoni vave mei ha foʻituʻi pe ʻofisi laisense ʻi he feituʻu. Kapau ʻoku lotolotoa fakavavevave ʻa e tokotaha, kumi ʻa e tokoni moʻui vave ʻi he tokoni fakavavevave ʻo ho feituʻu.

Ko e hā ʻe lava ke fai ʻe he tokotaha hili ʻene tuku fakaʻaho?

Ko e ngaahi filifili ʻe lava ke ʻi ai ʻa e ʻalu ʻaki ʻa e fāmili pe kaume'a, takisi, ngaahi ʻalu lalo ʻa e kakai, pe ʻa e fakalele ʻo e feituʻu. ʻOku kehekehe ʻa e fakatotonu, totongi mo e malava ʻo e feituʻu, ko ia teuteu ki he ngaahi ʻalu ʻa e tokotaha ʻi he taimi kotoa mo ʻene loto.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. Dementia & Driving · Alzheimer's Association
  2. Driving and dementia · Dementia Australia
  3. Older Drivers · National Highway Traffic Safety Administration
  4. Sudden confusion (delirium) · NHS

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.