Ko e tali nounou
Fehuʻi ki he tokotaha ko e hā ʻene fie maʻu mei he polokalama ʻi he ʻaho pea fakatatau ʻa e tokoni ʻe ʻoange ʻe he senitā ʻe taha-taha. ʻaʻahi ʻi he taimi ʻe lava, fehuʻi ki he akonaki ki he dementia, ngāue, kai, fakahāʻele mo e pa'anga, pea vakai pe ʻe fiefia ʻa e tokotaha ke feinga.
- Kamataʻi ʻaki ʻa e ngaahi mo'ua, founga ʻo e moʻui mo e tokoni ʻoku fie maʻu ʻe he tokotaha.
- ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi tokoni; fehuʻi pe ko e hā ʻa e ngāue, tokoni ki he sino, kai mo e fakahāʻele ʻoku ʻi ai.
- ʻaʻahi ʻi he senitā pea vakai ʻi he founga ʻoku lea ai ʻa e kau faʻu ki he kau kaungāʻapi.
- Vakai ʻa e pa'anga, tuʻutuʻuni ʻo e fakaʻaʻeʻi, fakatuku ʻi he ʻaho ʻoku ʻikai tuku ʻi ai, mo e fakahāʻele muʻa ʻi he feinga ʻo e taimi ʻoku ʻikai maʻu ai ʻa e fakahāʻele.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
- Pēhē ʻe ʻiloa ai kapau ʻoku totonu ke u vakai ki ha polokalama?
- Ko e hā ʻa e tokoni ʻoku totonu ke u fehuʻi ki ai?
- Ko e hā ʻa e me’a ʻe lava ke ke sio ki ai ʻi he ʻaʻahi?
- Ko e hā ʻa e ngaahi meʻa iiki ʻoku totonu ke u vakai ki ai?
- Pēhē ʻe lava ke feinga ai ʻa e tokotaha ʻi ha polokalama ʻo ʻikai ke fakamālohi?
- Pēhē ʻe fakafeʻātungiaʻi ai ʻa e senitā?
ʻOku lava ke tokoni ʻa e polokalama ʻi he ʻaho ke liliu ʻa e feituʻu mo tokoni ki he ngaahi founga ʻo e ʻaho kotoa. ʻOku lava foki ke ʻoange ki he kau tokanga ʻa e taimi ki he ngāue, ngaahi ʻalu, pe malolo. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi polokalama, pea ko e senitā ʻoku lelei ki ha tokotaha ʻe ʻikai ke lelei ki ha tokotaha kehe. Ko e loto mo e fie ʻa e tokotaha ʻoku totonu ke ne ʻaonga’i ʻa e filifili.
Ko e fakamatala ʻa e Alzheimer’s Association ki he ngaahi senitā ʻi he ʻaho mo hono lisi ki hono filifili ʻa e senitā ʻoku fakahinohino ke vakai ki he ngaahi tokoni, kau faʻu, ngāue, pa’anga mo e fevahevahe’aki ki mu’a pea ʻalu ai. ʻOku tokoni ʻa e peesi ni ke teuteu ʻa e ngaahi fehuʻi; ʻikai ke ne fakatatau pe fakaʻaongaʻi ha senitā makehe.
Pēhē ʻe ʻiloa ai kapau ʻoku totonu ke u vakai ki ha polokalama?
Kamataʻi ʻaki ʻa e fehuʻi ki he tokotaha ko e hā ʻa e meʻa ʻoku ne ʻofa ai pea ko e hā ʻa e tokoni ʻoku ne loto ki ai. ʻE lava ke ne fie ʻa e fakafiefia fakasōsiale, kai mo e niʻihi kehe, pe ko e kau tokanga ʻoku nau ngāue, pe ko ha meʻa kehe. ʻOku ko ha filifili ʻa e polokalama, ʻikai ko ha fatongia.
Fakakaukau ki he ngaahi ʻalu ʻoku fie ʻalu ai ʻa e tokotaha, ʻa ʻene ngaahi founga ʻo e moʻui, mo e tokoni ʻoku fiema’u ʻi he ʻaho. Vakai pe ʻoku fe’unga ʻa e taimi ʻo e senitā, ʻa e fakahāʻele mo e ngaahi ngāue mo e ngaahi fiema’u ni. Kapau ʻoku ʻikai fiefia ʻa e tokotaha ki he kulupu lahi pe ʻoku ne mohe ʻi he feituʻu fie-’ulu, fehuʻi pe ʻoku ʻi ai ha filifili mālie pe ha ʻaʻahi nounou.
ʻOku lava foki ke tokoni ʻa e polokalama ke malolo ai ʻa e kau tokanga pe ke nau fakatotonu ʻa e ngaahi ngāue kehe. ʻOku mahuʻinga ia, ka ʻoku mahuʻinga foki ʻa e ongo’i ʻa e tokotaha. Talanoa ki he ongo fiema’u ʻaki ʻa e loto-moʻoni pea kumi ha founga ʻoku ʻoange ki he kakai kotoa ʻoku kau.
Ko e hā ʻa e tokoni ʻoku totonu ke u fehuʻi ki ai?
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi tokoni. ʻOku tokanga ʻa e ni’ihi senitā ki he kaume’a mo e ngaahi ngāue; ʻe lava foki ke ʻi ai ʻa e kai, fakahāʻele, tokoni ki he sino pe ngaahi tokoni moʻui. Fehuʻi ko e hā ʻa e tokoni ʻoku ʻi ai ʻi he ngaahi ʻaho ʻe ʻalu ai ʻa e tokotaha, pea vakai pe ʻe lava ʻe he kau tokanga ʻo fakafe’unga’i ʻa e ngaahi fiema’u ʻoku ʻi ai ʻi he taimi ni.
Fakahā ʻa e ngaahi ngāue, ʻikai ko e taimi-tēpile pe ko e hingoa pe. Fehuʻi ko e hā ʻoku fai moʻoni ʻe he kau kulupu, pe ʻe lava ke nau filifili ʻi he ngaahi filifili, pe ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku ʻiloa ʻe he tokotaha hangē ko e helo, ngaahi meʻa faka-ngaohi, ʻuluʻi pe talanoa. ʻOku ʻikai fiema’u ke kau ʻa e tokotaha ʻi he ngaahi ngāue kotoa. Fehuʻi pe ʻoku ʻi ai ha feituʻu mālie pe taimi ke malolo ai.
Kapau ʻoku fiema’u ʻe he tokotaha ha tokoni ʻi he vai, ʻi he fekumi, ʻi he kai, ʻi he ʻalu, pe ʻi he tokanga ʻo ʻene sino, fehuʻi ʻoku fai ai ʻe hai ʻa e tokoni mo ʻene akonaki. ʻOua ʻe falala ʻoku ʻi ai ʻa e tokanga ʻo e moʻui ʻi he polokalama ʻi he ʻaho pe ʻoku ne fakalelei ʻa e ngaahi fiema’u kotoa. Fakamaʻu ʻa e fakahinohino ʻo e moʻui mo e kau tokanga ʻo e tokotaha.
Ko e hā ʻa e me’a ʻe lava ke ke sio ki ai ʻi he ʻaʻahi?
Teuteu ke ʻaʻahi, pea kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha, ʻave ia fakataha. Vakai pe ʻoku lea lelei ʻa e kau faʻu, ʻoange ki he kau kulupu ʻa e taimi ke tali, pea fakaafe ʻakinautolu ke kau ʻi ha ngāue ʻo ʻikai ke fakamālohi. Sio ki he ngaahi ngāue ʻoku fe’unga mo e fiefia mo e malava ʻo e tokotaha, ʻikai ko e polokalama lahi pe.
Fehuʻi ʻe fēfē ʻa e senitā ʻo ʻiloa ʻa e ngaahi filifili ʻo e tokotaha kotoa, pea ko e hā ʻene fai kapau ʻoku mafeao, ʻoku loto ke ʻalu, pe ʻoku ʻi ai ha fakamanavahē. Fakahoko ʻa e ngaahi fehuʻi ki he fakavavevave, founga ʻo e tala ki he kāinga, mo hai ʻoku ke fehuʻi ki ai ʻi he palopalema.
Kapau ʻoku malava, ʻaʻahi ʻi he taimi ʻoku ʻi ai ha ngāue pe kai. Vakai pe ʻoku fiefia ʻa e tokotaha ʻi he feituʻu, pe ʻoku faingofua ke ʻalu, pe ʻoku ʻi ai ʻa e kau faʻu ʻoku nau tali. ʻE tokoni ʻa e pepa fakamatala pe ko e tafa’aki ki he fehuʻi, ka ʻe lava ke ke ʻilo lahi ange ʻi ha ʻaho ʻoku ngāue ai ʻaki ʻa e ʻaho ʻo ia.
Ko e hā ʻa e ngaahi meʻa iiki ʻoku totonu ke u vakai ki ai?
Fehuʻi ki he taimi, ʻaho, pa’anga, tokoni ʻi he fakatau, ʻa e taimi ʻo e fakatuku ʻoku ʻikai ʻaʻahi ai, mo e tuʻutuʻuni ʻi he tuku. Fehuʻi pe ko e hā ʻa e kai pe ngaahi kai iiki ʻoku kau, pea ʻe lava ke tokoni ki ha kai makehe. ʻOku kehekehe ʻa e totongi mo e tokoni ʻi he feituʻu, ko ia fehuʻi ki he senitā ke fakamatala ʻene ngaahi tuʻutuʻuni kuo tohi.
Vakai pe ʻoku ʻi ai ʻa e fakahāʻele, ʻe ha totongi, mo pe ʻoku fe’unga ia mo e tokotaha. Fehuʻi ki he taimi ʻo e tu’u-ʻaki, tokoni ki he hū pe ʻalu hifo, pea ko e hā ʻe hoko kapau ʻoku tuku ʻa e kaiʻalu. Kapau ʻe fai ʻe ha mēmipa ʻo e fāmili ʻa e fakahāʻele, kau ʻa e taimi mo e totongi ʻi ho palani.
Fehuʻi pe ʻe lava ʻe he senitā ʻo fakafe’unga’i ʻa e tokoni ʻoku fiema’u ʻe he tokotaha kapau ʻe liliu ʻene moʻui pe ʻene malava ʻi he ʻaho. Kapau ʻoku ʻikai lava ʻe he senitā ke fakafe’unga’i ʻa e ngaahi fiema’u ko iá, fehuʻi ko e hā ʻa e fakalau pe ʻa e founga kehe ʻoku fakaʻaongaʻi. ʻOku fakamatala ʻe he taʻataʻa ki he tokoni ʻi he fale ha founga tokoni kehe ʻoku lelei ki ha ngaahi fāmili ni’ihi.
Pēhē ʻe lava ke feinga ai ʻa e tokotaha ʻi ha polokalama ʻo ʻikai ke fakamālohi?
Fehuʻi pe ʻoku ʻi ai ha ʻaʻahi nounou, kai pe ngāue ʻoku fakaafe. Foaki ki he tokotaha ke ne filifili ʻa e meʻa ʻe feinga ai pea ʻe fēfē ʻene nofo, kapau ʻe lava. ʻE lava ke ʻi ai ʻa e ʻaʻahi muʻa ʻoku ʻikai ʻiloa; fehuʻi ki he tokotaha hili ia ko e hā ʻene fiefia ki ai, ko e hā ʻene ʻikai fiefia ki ai, pe ko e hā ʻene fie liliu.
Kapau ʻoku ʻikai loto ʻa e tokotaha, fehuʻi ko e hā ʻa e ʻuhinga. ʻE lava ke ko e ʻalu, e longoa, e kakai ʻoku ʻikai ʻiloa, pe ha ngāue makehe ʻa e meʻa ʻoku tōʻongá. ʻE lava ke ke fehuʻi ki he senitā kapau ʻe lava ha liliu iiki, pe ʻaʻahi ʻi ha ʻaho kehe. ʻOua ʻe fakahoko ʻa e loto-hala pe ʻa e fakamālohi ke ʻalu ai ʻa e tokotaha.
Hili ʻa e ngaahi ʻaʻahi ʻe lahi, talanoa mo e tokotaha mo e kau faʻu ʻo e senitā ki he founga ʻo e fakatotonu. ʻOku mahuʻinga ke fakalelei ʻa e taimi, ʻa e ngāue, mo e tokoni ʻi he polokalama lelei. Kapau ʻoku tuʻu ʻa e tokotaha ʻi he mamahi pe ʻoku ʻikai fe’unga ʻa e tokoni, ʻoku ʻi ai ʻa e totonu ke toe fakakaukau ai.
Pēhē ʻe fakafeʻātungiaʻi ai ʻa e senitā?
Kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha, fakamatala ki he kau faʻu ʻa e fakamatala ʻe tokoni ke nau tokoni ai kiate ia: ko e hingoa ʻoku ne fie ui ai, founga ʻo e fekau’aki, ngaahi founga ʻo e moʻui, ngaahi mo’ua, mo e tokoni ʻoku ne maʻu. Fehuʻi pe ʻe fēfē ʻa e tauhi fakafufū ʻo e fakamatala ni mo pe ʻe fakahā ʻa e ngaahi liliu ki he fāmili.
Fehuʻi ko hai ʻoku totonu ke fetaʻui kapau ʻoku mahaki ʻa e tokotaha, ʻoku ʻikai ʻaʻahi, pe ʻoku fiema’u ha liliu ʻo e tokoni. Tauhi ha palani mo’ui kapau ʻoku ʻikai ʻaʻahi ʻa e polokalama pe ʻoku ʻikai maʻu ʻa e fakahāʻele. Kapau ʻoku tokoni ha ni’ihi, fakaʻaʻaʻi ʻa hai ʻoku fatongia ki he fakahāʻele ʻi he ngaahi ʻaho kotoa.
ʻOku lava ke hoko ʻa e polokalama ʻi he ʻaho ko e konga ʻe taha ʻo ha palani tokoni lahi ange. ʻOku ʻi ai ʻa e taʻataʻa ʻa e tokanga ʻo e kau tokanga ki hono tauhi ʻa e moʻui ʻoku kau ai ʻa e founga ke teuteu ai ʻa e mohe, pea ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi fakakaukau ki he kulupu fiema’u ʻi he feituʻu kau tokanga ʻoku ʻoange ai ha ngaahi ngāue kulupu faingofua.
Ko e polokalama totonu ko ia ʻoku loto ai ʻa e tokotaha ke feinga pea ʻe lava ke tokoni ki hono ngaahi fiema’u. Vakai, fehuʻi ʻaki ʻa e ngaahi fehuʻi moʻoni, pea fakalelei ʻa e ngaahi meʻa ʻo fakatatau ki he ongo’i ʻo e tokotaha.
Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā
Ko e hā ʻa e polokalama ʻi he ʻaho ki ha tokotaha ʻoku mahaki ʻi he dementia?
ʻOku ko ha polokalama ʻi he ʻaho ʻe lava ke ʻi ai ʻa e ngāue fakafiefia, kai, tokoni ki he sino pe ha tokoni kehe. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi tokoni ʻi he senitā kotoa, ko ia fehuʻi ko e hā ʻoku ʻi ai moʻoni mo pe ʻoku fe'unga ia mo e fiema'u mo e loto ʻo e tokotaha.
Pēhē ʻe ʻiloa ai kapau ʻoku lelei ʻa e polokalama ʻi he ʻaho ki ha tokotaha?
Fehuʻi ki he tokotaha ko e hā ʻene fie, ʻaʻahi ki he senitā pea vakai ʻi he founga ʻoku feʻiloaki ai ʻa e kau faʻu mo e kau kulupu. Kapau ʻe lava, teuteu ha ʻaʻahi nounou pe kai, pea fehuʻi ki he tokotaha ʻi he taimi ʻoku ʻosi ai pe ko e hā ʻene ongo'i.
Ko e hā ʻa e ngaahi fehuʻi ʻe totonu ke u fai ki ha senitā polokalama ʻi he ʻaho?
Fehuʻi ki he akonaki ki he dementia, ngaahi ngāue, tokoni ki he sino, kai, fakahāʻele, pa'anga, tuʻutuʻuni ʻo e ʻaʻahi, mo e meʻa ʻe fai ʻi he fakavavevave. Fehuʻi pe ʻoku ʻi ai ha tokoni ʻi he akonaki ʻo e moʻui ʻoku fiema'u ʻe he tokotaha.
Ko e hā kapau ʻoku ʻikai loto ʻa e tokotaha ke ʻalu?
Fanongo ki hono ongo'i pea ʻoua ʻe fakamālohi ke ʻalu. Fakakaukau ki he meʻa ʻoku faingataʻa ki ai, pea ʻe lava ke ke fakakaukau ki ha ʻaʻahi nounou, ngāue kehe pe ha senitā kehe. ʻOku ʻikai ko ha hala hala ia ke pehē ʻoku ʻikai tōtōʻi ʻa e polokalama ʻi he tokotaha ni.
Ngaahi mataʻitohi
ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.
- Adult Day Centers · Alzheimer's Association
- Choosing an Adult Day Center · Alzheimer's Association